រៀងរាល់ឆ្នាំអង្គការសហប្រជាជាតិរួមនឹងទីស្នាក់ការរបស់ខ្លួននៅតាមប្រទេសនីមួយៗសហការនឹងប្រទេសឬអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលដែលស្នេហាសិទ្ធិសេរីភាពនាំគ្នាប្រារព្ធទិវាសិទ្ធិមនុស្សពិភពលោកឥតដែលអាក់ខានឡើយ។
ក្នុងខួបទី៦០នៃកំណើតសេចក្ដីប្រកាសសកលស្ដីអំពីសិទ្ធិមនុស្សនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ថ្ងៃទី១០ ខែធ្នូ កាលពីឆ្នាំ១៩៤៨ អគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ លោក បាន គីមូន បានថ្លែងប្រាប់ពិភពលោកដោយសង្ខេបថា សេចក្ដីប្រកាសនោះគឺជាសេចក្ដីថ្លែងការណ៍លើកដំបូងចំពោះអ្វីដែលយើងទាំងអស់គ្នាឥឡូវនេះគិតថា រឿងធម្មតា នរណាក៏ដឹងដែរនោះ ពោលគឺកត្តិយសថ្លៃថ្នូរនិងសមភាពរបស់មនុស្សលោកទាំងមូលដែលមានជាប់នឹងខ្លួនមិនអាចដកហូតបាន។
អ្នកស្រី ឡឺវីស អាប៊ួ ស្នងការជាន់ខ្ពស់ផ្នែកសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិថ្លែងក្នុងខួបទី៦០នេះថា កិច្ចប្រឹងប្រែងគ្រប់យ៉ាងត្រូវតែធ្វើដើម្បីធានាថា មនុស្សគ្រប់រូបក្នុងពិភពលោកនេះអាចផ្ញើខ្លួនលើច្បាប់ដែលយុត្តិធម៌ត្រឹមត្រូវសម្រាប់ការពារខ្លួនគេក្នុងការជំរុញឲ្យមានការគោរពសិទ្ធិសម្រាប់មនុស្សទាំងអស់គ្នា យើងនឹងបោះជំហានទៅកាន់ការបំពេញកិច្ចដ៏ពេញទំហឹងចំពោះអ្វីដែលមនុស្សអាចធ្វើបានដែលជាកិច្ចសន្យានៅក្នុងសេចក្ដីប្រកាសសកលនោះ។
ពាក្យស្លោកស្ដីអំពីសិទ្ធិមនុស្សដែលអង្គការសហប្រជាជាតិផ្សព្វផ្សាយក្នុងខួបទី៦០នេះ គឺកិត្តិយសថ្លៃថ្នូរនិងយុត្តិធម៌ដល់យើងគ្រប់ៗគ្នា។
ក្នុងពេលពិភពលោកប្រារព្ធទិវាសិទ្ធិមនុស្ស ថ្ងៃទី១០ ធ្នូនេះ តើសិទ្ធិមនុស្សជាពលរដ្ឋខ្មែរក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០០៨នេះមានការរីកចម្រើនដល់កម្រិតណា? ពលរដ្ឋខ្មែរណាអាចធ្វើអ្វីបាន ពលរដ្ឋខ្មែរណាមិនអាចធ្វើអ្វីបាន ហើយដោយសារអ្វី?
អ្នកស្រីវេជ្ជបណ្ឌិត ពុង ឈីវកេក ប្រធានអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ មានប្រសាសន៍ថា ការគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជាមិនទាន់មានអ្វីប្រែប្រួលនៅឡើយទេ។
អ្នកស្រីវេជ្ជបណ្ឌិត ពុង ឈីវកេក បានមានប្រសាសន៍ថា ៖ «សិទ្ធិមនុស្សឆ្នាំ២០០៨នេះ បើយើងប្រៀបធៀបទៅឆ្នាំមុនមិនទាន់ល្អនៅឡើយ មិនមានការចម្រើនទេ ព្រោះអីរឿងដីធ្លីក៏នៅមានចំណោទ រឿងជួញដូរមនុស្ស រឿងការរំលោភសេពសន្ថវៈ ឬក៏សេរីភាពក្នុងការផ្ដុំគ្នាប្រជុំគ្នានៅតែមានការតឹងតែងអ៊ីចឹង»។
តើក្រុមមេដឹកនាំធំៗក្នុងពិភពលោកមូលមតិគ្នាអនុម័តសេចក្ដីសម្រេចចិត្តលេខ២១៧A ហើយប្រកាសធម្មនុញ្ញសកលដែលមាន៣០មាត្រាកាលពី៦០ឆ្នាំមុន រួមនឹងការបើកសន្និសីទក្រោយមកទៀត មានសន្និសីទពិភពលោកស្ដីអំពីសិទ្ធិមនុស្សនៅក្រុងយ៉ែន ប្រទេសអូទ្រីស ថ្ងៃ២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៣ជាដើម ដែលហៅថាសេចក្ដីប្រកាសក្រុងយ៉ែននោះ គេមានមូលហេតុដូចម្ដេចខ្លះបានជាទាមទារឲ្យមានការគោរពនិងការទារសិទ្ធិរបស់មនុស្ស។ មេដឹកនាំទាំងនោះយល់ដឹងថា មនុស្សម្នាក់ៗកើតមកមានសិទ្ធិមួយចំនួនមកជាប់នឹងខ្លួន មិនថាមានឋានៈនិងវណ្ណៈអ្វីនោះទេ។
អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ដផ្នែកមនុស្សសាស្រ្ដនិងផ្នែកនយោបាយបកស្រាយថា ទន្ទឹមនឹងសិទ្ធិពីកំណើតជាប់នឹងខ្លួនរបស់មនុស្ស គេអាចប្រើសិទ្ធិនេះស្វែងរកសេរីភាពនិងសុភមង្គលក្នុងជីវិតរស់នៅរបស់គេ។ នៅអរិយប្រទេសដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនិងគោរពច្បាប់ទម្លាប់ ការគោរពនិងការពារសិទ្ធិមនុស្សមានចែងច្បាស់លាស់ក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ហើយតាក់តែងច្បាប់មាត្រាសម្រាប់កំណត់សិទ្ធិពលរដ្ឋរបស់គេម្នាក់ៗ រួចនាំគ្នារស់ក្នុងរង្វង់ក្របខ័ណ្ឌច្បាប់នោះដូចគ្នា។
នៅក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិកនិងសហភាពអឺរ៉ុបជាដើមការគោរពសិទ្ធិមនុស្សមិនសំដៅតែការមិនរំលោភបំពារបំពានលើរាងកាយមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ អំពើស៊ីសំណូកសូកប៉ាន់ បន្លំកេងបំបាត់ថវិកាឬធនធានធម្មជាតិជាសម្បត្តិរដ្ឋ ក៏គេចាត់ទុកជាប្រភេទនៃការរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋជាម្ចាស់ឆ្នោតដែរ គេហៅអំពើដូច្នោះថា ក្បត់សេចក្ដីទុកចិត្តពីសាធារណជន ឬអង់គ្លេសហៅថា Betrayal of public trust។ ចំណែកឯប្រទេសមិនសូវគោរពនិងការពារសិទ្ធិមនុស្សវិញ គេមិនសូវយកចិត្តទុកដាក់នឹងរឿងសិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋខ្លាំងក្លាណាស់ណាទេ ទោះជាចូលជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិហើយក្ដី។
ការរំលោភសិទ្ធិរបស់មនុស្សជាពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនកើតមានរាប់មិនអស់ស្ទើរគ្រប់ទ្វីបក្នុងរយៈពេល៦០ឆ្នាំកន្លងមកនេះ។ បើគេពិចារណាស្វែងយល់ពីសេចក្ដីថ្លែងការណ៍របស់លោកអគ្គលេខាធិការ បាន គីមូន និងអ្នកស្រីស្នងការជាន់ខ្ពស់ផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស ឡឺវីស អាប៊ួ គេអាចសន្និដ្ឋានបានថា មនុស្សដូចគ្នាមានសិទ្ធិដូចគ្នាក្នុងការរស់នៅ ហើយអាចព្យាយាមឲ្យបានសម្រេចតាមសេចក្ដីប៉ងប្រាថ្នារបស់ខ្លួនដូចៗគ្នា។ ឧទាហរណ៍សិទ្ធិមានអ្វីទទួលទានគ្រប់គ្រាន់ មានជម្រករស់នៅសមរម្យ មានស្លៀកពាក់សមរម្យ អាចប្រកបអាជីវកម្មនិងរៀនសូត្របានសមរម្យតាមបំណងជាដើម។ល។ ដោយស្មើភាពគ្នាហើយនិងមានការប្រាស្រ័យគ្នាដោយស្មើភាព ព្រមទាំងការទទួលខុសត្រូវស្មើៗគ្នាចំពោះមុខច្បាប់។ គេថាបើមនុស្សបាត់បង់សិទ្ធិគឺបាត់បង់សេរីភាព ហើយការសម្ដែងមតិទស្សនៈផ្សេងៗការជួបជុំគ្នាប្រមូលផ្ដុំគំនិតក៏នឹងមិនអាចធ្វើទៅបានដោយសន្តិវិធីដែរ។
ពលរដ្ឋសាមញ្ញម្នាក់ឈ្មោះ សំ វីរីយ៉ា រស់នៅខណ្ឌ៧មករា ក្រុងភ្នំពេញ មើលឃើញរដ្ឋអំណាចសព្វថ្ងៃប្រាស្រ័យនឹងប្រជាពលរដ្ឋមិនទាន់ប្រកបដោយការគោរពសិទ្ធិគ្នាទៅវិញទៅមកទេ ៖ «សិទ្ធិមនុស្សហ្នឹងវាគ្មានរឿងធូរស្រាលទេ គិតថាវាធ្ងន់ទៅៗ មានបញ្ហាមិនអាចជួយបាន គឺគ្មានដំណោះស្រាយការពិត។ ប្រជាជនយើងបាត់ជំនឿទៅលើអាជ្ញាធរ មានបញ្ហាអីត្រូវប្ដឹងផ្ដល់ទាក់ទងនឹងបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សអី យើងទៅពឹងអង្គការខាងក្រៅវិញ ស្ថាប័នរបស់រដ្ឋដូចថា គេគិតតែបញ្ហាផ្ទាល់ខ្លួនរបស់គេ រឿងអ៊ីចឹងៗគេគ្មានបានផលប្រយោជន៍អី គេមិនធ្វើឲ្យយើង»។
ទោះជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងរាស្រ្ដទាំងមន្រ្តីរាជការមើលឃើញខុសគ្នាក្ដីអំពីការវិវត្តន៍ផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស ពោលគឺការគោរពសិទ្ធិពលរដ្ឋខ្លួនឯងពីសំណាក់អ្នកកាន់អំណាច។ មានអង្គការបរទេសមួយមើលឃើញប្រទេសកម្ពុជាថាជាប្រទេសមានសុវត្ថិភាពជាងគេ ជាពិសេសខាងអាជីវកម្មកាសែត បើគេប្រៀបធៀបទៅនឹងប្រទេសដទៃខ្លះក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍។
លោក រ៉ែត បាត្ថារីយ៉ូ តំណាងវិទ្យាស្ថានសុវត្ថិភាពព័ត៌មានអន្តរជាតិ ដែលមានទីចាត់ការនៅប្រទេសប៊ែលហ្សិកប្រាប់កាសែតភ្នំពេញប៉ុស្ដិ៍ចុងខែវិច្ឆិកាថា ការអនុវត្តវិជ្ជាជីវៈសារព័ត៌មាននៅប្រទេសកម្ពុជាជាទូទៅមានភាពសុខសាន្តជាងនៅប្រទេសហ្វីលីពីន។
លោក ឯក វិសារៈឃុន អគ្គលេខាធិការនៃក្រុមប្រឹក្សាអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជាកត់សម្គាល់ដូច្នេះចំពោះទិដ្ឋភាពសិទ្ធិមនុស្សស្រុកខ្មែរ ៖ «នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨នេះ យើងឃើញមានការធ្លាក់ចុះយ៉ាងខ្លាំង ដែលឃើញចំណុចជាច្រើនហាក់បីដូចជាយើងមិនមានសេរីភាពក្នុងការធ្វើបាតុកម្ម មានសេរីភាពក្នុងការចូលរួមជាសាធារណៈ។ ស្ថានភាពនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ យើងទាមទារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែសិទ្ធិមនុស្សមិនត្រូវបានគេឲ្យតម្លៃនៅឡើយទេ មិនបានពេញលេញទេ។ ទី១សិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងការសម្ដែងដូចជាមតិសាធារណៈត្រូវបានហាមឃាត់»។
លោក ឯក វិសារៈឃុន អគ្គលេខាធិការនៃក្រុមប្រឹក្សាអ្នកសារព័ត៌មានកម្ពុជា កត់សម្គាល់ដូច្នេះចំពោះទិដ្ឋភាពសិទ្ធិមនុស្សស្រុកខ្មែរ ៖ «នៅក្នុងឆ្នាំ២០០៨នេះ យើងឃើញមានការធ្លាក់ចុះ...»៕