អន្តរជាតិ​ស្វាគមន៍​ការ​ចាត់​វិធានការ​បង្ក្រាប​​អំពើ​ពុករលួយ​នៅ​កម្ពុជា

សហគមន៍​អន្តរជាតិ និង​សង្គម​ស៊ីវិល​នៅ​កម្ពុជា បាន​សាទរ​ចំពោះ​ចំណាត់​ការ​របស់​កម្ពុជា ដែល​បាន​ចាត់​វិធានការ​របស់​ខ្លួន​លើក​ដំបូង ក្នុង​រយៈ​ពេល ៣០​ឆ្នាំ ទៅ​លើ​ករណី​អំពើ​ពុករលួយ​នៅ​ក្នុង​ប្រទេស។

0:00 / 0:00

អង្គការ​ឃ្លាំ​មើល​ពិភពលោក (Global Witness) ដែល​ធ្លាប់​តែង​តែ​ជំរុញ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា កម្ចាត់​អំពើ​ពុករលួយ​នោះ បាន​ស្វាគមន៍​ចំពោះ​វិធានការ​ថ្មី​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​មិន​ធ្លាប់​មាន​ពី​មុន​មក ក្នុង​ការ​អនុវត្ត​ទៅ​មន្ត្រី​ពុករលួយ​ក្នុង​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ។ អង្គការ​នេះ​ក៏​បាន​ទាមទារ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ពិនិត្យ និង​តាម​ដាន​ផង​ដែរ ទៅ​លើ​ក្រុម​មន្ត្រី​ក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ជា​ច្រើន ដែល​ធ្លាប់​ត្រូវ​គេ​រាយ​ការណ៍​ថា ជា​ក្រុម​ដែល​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ពុករលួយ​កម្រិត​ខ្ពស់​នោះ។

លោក ចច បូឌិន (George Boden) ដែល​ជា​មន្ត្រី​ទទួល​បន្ទុក​ខាង​កិច្ចការ​តំបន់​អាស៊ី របស់​អង្គការ Global Witness មាន​ប្រសាសន៍​ថា ស្ថាប័ន​របស់​លោក​សូម​កោត​សរសើរ​ដល់​ចំណាត់​ការ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា លើក​ដំបូង ក្នុង​កិច្ច​ខិតខំ​ប្រឹងប្រែង​បំបាត់​អំពើ​ពុករលួយ។

លោក​មាន​ប្រសាសន៍​បន្ត​ថា អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ គួរ​ធ្វើ​ការ​ស៊ើប​អង្កេត ឬ​ចាត់​វិធានការ​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​ថែម​ទៀត ចំពោះ​ក្រុម​មន្ត្រី​មាន​អំណាច​មួយ​ចំនួន និង​ក្រុម​គ្រួសារ​របស់​ប្រមុខ​ដឹកនាំ​ខ្មែរ ដែល​រង​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​ពី​បទ​ពុករលួយ​ក្នុង​ការ​ចូល​រួម​បំផ្លាញ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​របស់​ប្រទេស។

លោក ចច បូឌិន បន្ថែម​ថា ៖ "ទាក់ទិន​អំពើ​ពុករលួយ​កម្រិត​របស់​កម្ពុជា យើង​អាច​ក្រឡេក​មើល​ទៅ​លើ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​នានា អំពី​ការ​លក់​អាជ្ញាប័ណ្ណ​សម្បទាន​ដី​សេដ្ឋកិច្ច ឬ​អាជ្ញាប័ណ្ណ​រុករក​រ៉ែ ទៅ​ក្រុមហ៊ុន​ឯកជន​បរទេស​យ៉ាង​សម្ងាត់​នោះ​ជា​ដើម។ ហើយ​អ្វី​ដែល​យើង​មើល​ឃើញ​ជា​ច្រើន​លើក​ច្រើន​សា​កន្លង​មក​នោះ គឺ​ថា កម្ពុជា​ខ្វះ​តម្លាភាព ដោយសារ​ប្រាក់​ចំណូល​ពី​ការ​លក់​អាជ្ញាប័ណ្ណ​ទាំង​នេះ​មិន​បាន​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​គណនេយ្យ​របស់​រដ្ឋ"

លោក ឱម យ៉ិនទៀង ប្រធាន​អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​នៅ​មិន​អាច​ផ្ដល់​បទសម្ភាសន៍​ជាមួយ​វិទ្យុ​អាស៊ី​សេរី​បាន​ទេ ទាក់ទិន​ទៅ​នឹង​ការ​ជំរុញ​របស់​អង្គការ Global Witness ឲ្យ​ពិនិត្យ​លើ​ករណី​ក្រុម​មន្ត្រី​ក្នុង​ការ​បំផ្លាញ​ធនធាន​ធម្មជាតិ​របស់​កម្ពុជា​នោះ។

របាយការណ៍​ប្រចាំ​ឆ្នាំ​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំមើល​ពិភពលោក កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៩ ដែល​មាន​ចំណង​ជើង​ថា កម្ពុជា​ជា​ប្រទេស​សម្រាប់​លក់ បាន​ផ្សាយ​ថា លោក ឱម យ៉ិនទៀង ដែល​ជា​ទីប្រឹក្សា​របស់​លោក​នាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន និង​ជា​អតីត​ប្រធាន​គណៈកម្មការ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​របស់​រដ្ឋាភិបាល គឺ​ជា​អ្នក​នៅ​ពី​ក្រោយ​ការ​ផ្ដល់​អាជ្ញាប័ណ្ណ​រុក​រក​រ៉ែ​ទៅ​ក្រុមហ៊ុន​បរទេស ប៉ុន្តែ​ការ​ចោទ​ប្រកាន់​នេះ ធ្លាប់​ត្រូវ​បាន​លោក ឱម យ៉ិនទៀង បដិសេធ។

អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​របស់​រដ្ឋាភិបាល​ដែល​ដឹក​នាំ​ដោយ​លោក ឱម យ៉ិនទៀង កាល​ពី​ថៃ្ង​ទី​២៩ ខែ​វិច្ឆិកា ថ្មីៗ​នេះ បាន​ចុះ​ចាប់​ព្រះរាជអាជ្ញា​តុលាការ​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់ លោក តុប ច័ន្ទសិរីវុធ រួម​នឹង​ជន​សម​គំនិត​ពីរ​នាក់​ទៀត ពី​បទ​ចោទ​ប្រកាន់​ប្រព្រឹត្ត​អំពើ​ពុករលួយ​លើ​ប្រាក់​សំណូក​ចំនួន ៨​ពាន់​ដុល្លារ​អាមេរិក​ពី​អ្នក​ដឹក​ឈើ​ខុស​ច្បាប់។

ទន្ទឹម​នឹង​ការ​ស្វាគមន៍​របស់​អង្គការ​ឃ្លាំមើល​ពិភពលោក (Global Witness) ចំពោះ​ចំណាត់​ការ​របស់​អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​កន្លង​មក​នេះ ក្រុម​សង្គម​ស៊ីវិល​នៅ​កម្ពុជា ក៏​បាន​អបអរ​ចំពោះ​វិធានការ​នេះ​ដែរ។

មន្ត្រី​ផ្នែក​ស៊ើប​អង្កេត​របស់​អង្គការ​ការពារ​សិទ្ធិ​មនុស្ស​អាដហុក លោក ចាន់ សុវ៉េត មាន​ប្រសាសន៍​ថា ការ​ចាប់​មន្ត្រី​តុលាការ​ពី​បទ​ពុករលួយ​ជា​ជំហាន​មួយ​ល្អ​ឆ្ពោះ​ទៅ​រក​ការ​បោស​សម្អាត​ការ​ស៊ី​សំណូក​សូក​ប៉ាន់​ទាំង​ឡាយ ដែល​តែង​កើត​មាន​ក្នុង​សង្គម​របស់​កម្ពុជា។

លោក ចាន់ សុវ៉េត មាន​ប្រសាសន៍​បន្ត​ថា ទន្ទឹម​នឹង​ការ​អបអរ​នេះ លោក​ក៏​មាន​ការ​ព្រួយ​បារម្ភ​ផង​ដែរ ចំពោះ​ការ​ចាប់​ខ្លួន​លោក តុប ច័ន្ទសិរីវុធ អតីត​ព្រះរាជអាជ្ញា​ខេត្ត​ពោធិ៍សាត់​នេះ ថា បាន​ធ្វើ​ឡើង​សម​ស្រប​ទៅ​តាម​នីតិវិធី ឬ​យ៉ាង​ណា​នោះ។

ទោះ​បី​ជា​យ៉ាង​ណា​ក៏ដោយ ប្រធាន​អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ លោក ឱម យ៉ិនទៀង ធ្លាប់​មាន​ប្រសាសន៍​ប្រាប់​ក្រុម​អ្នក​យក​ព័ត៌មាន​ថា អង្គភាព​របស់​លោក​មាន​ភស្តុតាង​គ្រប់គ្រាន់​ក្នុង​ការ​ចាប់​ខ្លួន​លោក តុប ច័ន្ទសិរីវុធ ហើយ​ថា ការ​ចាប់​ខ្លួន​នេះ មិន​មែន​ការ​បំពាន​លើ​អំណាច​តុលាការ​នោះ​ឡើយ។

ចំណែក​ពី​ប្រទេស​អង់គ្លេស​ឯ​ណោះ​វិញ លោក​បណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ ដែល​ជា​អ្នក​ឃ្លាំមើល​ប្រព័ន្ធ​យុត្តិធម៌​នៅ​កម្ពុជា មាន​ប្រសាសន៍​ស្រដៀង​គ្នា​ទៅ​នឹង​លោក ចាន់ សុវ៉េត ខាង​លើ​ដែរ ដែល​លោក​ព្រួយ​បារម្ភ​អំពី​ការ​បំភិតបំភ័យ​ដល់​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ។

តែ​ទោះ​បី​​ជា​យ៉ាង​ក៏ដោយ លោក​មាន​ប្រសាសន៍​ថា វា​ជា​ចលនា​ចាប់​ផ្តើម​មួយ​ដ៏​ល្អ ក្នុង​ការ​បោស​សម្អាត​ប្រព័ន្ធ​តុលាការ​កម្ពុជា ដែល​ល្បី​សុះសាយ​ជា​យូរ​ឆ្នាំ​មក​ហើយ​ខាង​អំពើ​ពុករលួយ​នោះ។

ច្បាប់​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​របស់​កម្ពុជា កាល​ពី​ថ្ងៃ​ទី​១១ ខែ​មីនា ឆ្នាំ​២០១០ ត្រូវ​បាន​អនុម័ត​ដោយ​សំឡេង​ភាគ​ច្រើន​ក្នុង​រដ្ឋ​សភា​ចំនួន ៨២ លើ ៨២​សំឡេង។

លោកស្រី ជា វណ្ណាត ដែល​ជា​អ្នក​វិភាគ​ឯករាជ្យ​អំពី​ស្ថានការណ៍​នៅ​កម្ពុជា បាន​ឲ្យ​ដឹង​ថា ដើម្បី​ការ​បំបាត់​អំពើ​ពុករលួយ​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធភាព​នោះ គឺ​ត្រូវ​ធ្វើ​យ៉ាង​ណា​បង្ការ​កុំ​ឲ្យ​អំពើ​នេះ​កើត​មាន​ទាន់។

ចំណែក​លោក អំ សំអាត ដែល​ជា​បុគ្គលិក​ផ្នែក​ស៊ើប​អង្កេត​របស់​អង្គការ​លីកាដូ បាន​អំពាវនាវ​ដល់​អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​របស់​កម្ពុជា ឲ្យ​ចាត់​វិធានការ​បន្ថែម​ទៀត​ទៅ​លើ​មន្ត្រី​រដ្ឋាភិបាល​ជាន់​ខ្ពស់។

ក្រុម​អ្នក​វិភាគ​និយាយ​ថា គេ​នៅ​មាន​មន្ទិល​សង្ស័យ​ជា​ច្រើន​ចំពោះ​អង្គភាព​ប្រឆាំង​អំពើ​ពុករលួយ​ថា មិន​មាន​ភាព​ឯករាជ្យ និង​មិន​មាន​តម្លាភាព ខណៈ​ក្រុម​មន្ត្រី​នៃ​អង្គភាព​នេះ​ភាគ​ច្រើន​ត្រូវ​បាន​តែងតាំង​ដោយ​រដ្ឋាភិបាល។

របាយការណ៍​របស់​អង្គការ​តម្លាភាព​អន្តរជាតិ (Transparency International) សម្រាប់​ឆ្នាំ​២០១០ បាន​បង្ហាញ​សន្ទស្សន៍​ពី​ការ​វាយ​តម្លៃ​ដល់​បណ្ដា​ប្រទេស​ជា​ច្រើន​ក្នុង​ពិភពលោក បាន​រក​ឃើញ​ថា កម្ពុជា​ស្ថិត​ក្នុង​ជួរ​ទី​១៥៤ ក្នុង​ចំណោម​ប្រទេស​ចំនួន ១៧៨ ដែល​អនុវត្ត​នូវ​តម្លាភាព។

អង្គការ Global Witness ធ្លាប់​បាន​រាយការណ៍​ផង​ដែរ​ថា តម្លាភាព​នៅ​កម្ពុជា នៅ​មាន​កម្រិត ដោយសារ​ប្រាក់​ចំណូល​របស់​ប្រទេស​ជា​ច្រើន​មិន​បាន​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​គណនេយ្យ​របស់​រដ្ឋ។

កាល​ពី​ឆ្នាំ​២០០៩ អង្គការ​នេះ​បាន​រាយការណ៍​ផង​ដែរ​ថា ក្រុមហ៊ុន​ប្រេង​របស់​ប្រទេស​អង់គ្លេស ឈ្មោះ BHP Billiton បាន​ផ្ដល់​លុយ​ចំនួន ១​លាន​ដុល្លារ​ដល់​កម្ពុជា ហើយ​ក្រុមហ៊ុន PT Medico Energy International របស់​ប្រទេស​ឥណ្ឌូណេស៊ី បាន​ឲ្យ​លុយ​ចំនួន ៧​លាន ៥​សែន​ដុល្លារ​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដល់​អាជ្ញាធរ​ប្រេង​កាត​ជាតិ​របស់​កម្ពុជា ហើយ​លុយ​ទាំង​នោះ​មិន​បាន​ឃើញ​ចុះ​ក្នុង​បញ្ជី​គណនេយ្យ​របស់​រដ្ឋ​រហូត​មក​ទល់​សព្វថ្ងៃ​នេះ៕