កម្ពុជាបានបញ្ជាក់គោលជំហរក្រោយពីសេចក្ដីសម្រេចរបស់តុលាការថា កម្ពុជាគាំទ្រទាំងស្រុងនូវសេចក្ដីសម្រេច ដែលឆ្លើយតបទៅនឹងសំណើសុំកម្ពុជាចង់បាន។
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកាលពីថ្ងៃចន្ទ បានអំពាវនាវឲ្យប្រធានអាស៊ានបញ្ជូនអ្នកសង្កេតការណ៍របស់ខ្លួន មកកាន់តំបន់គ្មានកងទ័ពជាបណ្ដោះអាសន្ន ក្នុងពេលឆាប់បំផុត ដើម្បីអនុវត្តតាមការសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។
រដ្ឋាភិបាលកាលពីថ្ងៃចន្ទបានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយ ដោយបញ្ជាក់ថា សេចក្ដីសម្រេចចិត្តតុលាការ អង្គការសហប្រជាជាតិ នឹងធ្វើឲ្យតំបន់ក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារមានសន្តិភាព មានអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានចូលមកក្នុងតំបន់គ្មានកងទ័ពជាបណ្ដោះអាសន្ន និងមានសកម្មភាពផ្នែកស៊ីវិលជាប្រក្រតី។
ការប្រកាសគាំទ្ររបស់កម្ពុជា ធ្វើឡើងចំពេលដែលរដ្ឋាភិបាលចាំផ្ទះថៃ ក៏បានប្រកាសទទួលយកសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការដែរ។ ក្រសួងការបរទេសថៃ បានឲ្យដឹងថា ថៃពេញចិត្តលទ្ធផលនៃតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។ ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ មន្ត្រីយោធាថៃបានឲ្យដឹងថា យោធាថៃនឹងមិនទាន់ដកចេញពីតំបន់ជម្លោះ ៤ ក្បៀស ៦ គីឡូម៉ែត្រការ៉េក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារជាបន្ទាន់នោះទេ ដោយរង់ចាំសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់អគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពថៃជាមុនសិន។
រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសថៃ បានប្រាប់ក្រុមអ្នកសារព័ត៌មានពីទីក្រុង ឡាអេ ថា កិច្ចព្រមព្រៀងរវាងថៃ និងកម្ពុជា និងឥណ្ឌូណេស៊ីស្ដីពីដំណោះស្រាយបញ្ចប់វិបត្តិព្រំដែន នឹងមិនមានសុពលភាពទៀតនោះទេ ដោយសារតែសេចក្ដីសម្រេចចិត្តតុលាការ។
ប៉ុន្តែ ថៃគាំទ្រឲ្យឥណ្ឌូណេស៊ីបញ្ជូនអ្នកសង្កេតការណ៍ខ្លួន មកកាន់តំបន់ជម្លោះ ដើម្បីបញ្ចប់ការប្រឈមមុខដាក់គ្នារវាងកងទ័ពខ្មែរ និងថៃ។
«ខ្ញុំបានជម្រាបលោក Abhisit តាមទូរស័ព្ទនូវអ្វីៗ ដែលបានកើតឡើងនៅឯតុលាការនាទីក្រុង ឡាអេ។ លេខាធិការដ្ឋានអចិន្ត្រៃយ៍នៃក្រសួងការបរទេសថា នឹងសហការជាមួយមន្ត្រីយោធាអំពីបញ្ហានេះ។ អនុលេខាធិការក្រសួង ដែលកំពុងចូលរួមកិច្ចប្រជុំអាស៊ាន នឹងជួបលោក Marty ប្រធានអាស៊ាន ដើម្បីពិភាក្សារឿងអ្នកសង្កេតការណ៍»។
រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ហោ ណាំហុង បដិសេធមិនធ្វើអត្ថាធិប្បាយពីលទ្ធផលសម្រេចរបស់តុលាការទេ កាលពីថ្ងៃចន្ទ នៅពេលវិទ្យុអាស៊ីសេរីសុំសេចក្ដីអធិប្បាយរបស់លោក។ ប៉ុន្តែ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានសរសើរលោក ហោ ណាំហុង ដែលបានដឹកនាំប្រតិភូនឹងទទួលបានជោគជ័យនេះ។
លោក ហោ ណាំហុង បានប្រាប់សារព័ត៌មានអន្តរជាតិថា ផែនទីតំបន់គ្មានកងទ័ពបណ្ដោះអាសន្ន គឺជាការកំណត់ឲ្យមានបទឈប់បាញ់ជាអចិន្ត្រៃយ៍ ហើយជាការផ្អាកការរំលោភឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើកម្ពុជា។
ការប្រកាសជំហររបស់កម្ពុជា និងថៃ ជាការឆ្លើយតបទៅនឹងសេចក្ដីបង្គាប់របស់តុលាការ ថាតើប្រទេសទាំងពីរនឹងគោរពសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការដែរឬទេ។
ប្រធានតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ចៅក្រម Hisashi Owada កាលពីថ្ងៃចន្ទ បានអានសេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់ខ្លួននៅចំពោះមុខរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសកម្ពុជា និងថៃ ក្នុងសវនាការ នៅវិមានសន្តិភាពថា ៖ «សេចក្ដីសម្រេចចិត្តរបស់តុលាការធ្វើឡើងដោយមានហេតុផលថា តំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ បានក្លាយជាកន្លែងប្រយុទ្ធគ្នា ហើយការប្រយុទ្ធគ្នារវាងកងទ័ពទាំងពីរ កើតឡើងជាច្រើនដង បានធ្វើឲ្យខូចខាតដល់ប្រាសាទព្រះវិហារ។ យោងមូលហេតុនេះ ទីមួយ តុលាការសម្រេចដោយឯកច្ឆន្ទ បដិសេធសំណើសុំរបស់ព្រះរាជាណាចក្រថៃ ដែលស្នើសុំឲ្យតុលាការមិនចាត់ការសំណើសុំរបស់កម្ពុជា ដោយការដកសំណើនេះចេញ ពីបញ្ជីទូទៅរបស់តុលាការ។ ទីពីរ តុលាការចេញសេចក្ដីសម្រេចទាក់ទងនឹងវិធានការបណ្ដោះអាសន្ន៖ ភាគីទាំងពីរត្រូវដកកងទ័ពខ្លួន ដែលមានវត្តមាននៅតំបន់គ្មានយោធាជាបណ្ដោះអាសន្ន (provisional demilitarized zone) ជាបន្ទាន់ ហើយនឹងទប់ស្កាត់វត្តមានយោធានៅតំបន់ហាមឃាត់យោធានោះ។ ថៃមិនត្រូវបង្កការរាំងស្ទះដល់សេរីភាពកម្ពុជាក្នុងការធ្វើដំណើរចេញចូលទៅកាន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ឬក៏ការផ្ដល់ការផ្គត់ផ្គង់ភស្តុភារទៅឲ្យបុគ្គលិកខ្មែរ ដែលជាជនស៊ីវិលនៅប្រាសាទព្រះវិហារ»។
ប្រធានតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិបន្តទៀតថា ភាគីទាំងសងខាង ត្រូវបន្តសហការជាមួយនឹងអាស៊ាន ជាពិសេសត្រូវអនុញ្ញាតឲ្យមានអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ានមានវត្តមានសង្កេតការណ៍នៅតំបន់គ្មានយោធា។ ចៅក្រមក៏បានបញ្ជាក់ថា ភាគីទាំងពីរត្រូវរារាំងមិនឲ្យមានសកម្មភាពណា ដែលអាចបង្ក ឬក៏ពង្រីកជម្លោះសម្រាប់តុលាការ ឬក៏បណ្ដាលឲ្យមានការវិបាកក្នុងការដោះស្រាយជម្លោះ។ ភាគីទាំងសងខាងត្រូវជម្រាបតុលាការ ចំពោះការគោរពអនុវត្តតាមសេចក្ដីសម្រេចចិត្តតុលាការ។
នៅក្នុងសេចក្ដីសម្រេចចិត្តលំអិតរបស់តុលាការបានកំណត់ ផែនទីតំបន់គ្មានកងទ័ពបណ្ដោះអាសន្នជុំវិញប្រាសាទ។ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងថៃនៅមិនទាន់មានអត្ថាធិប្បាយអ្វីទាក់ទងទៅនឹងផែនទីតំបន់គ្មានកងទ័ពនៅឡើយទេ កាលពីថ្ងៃចន្ទនេះ។
តុលាការអន្តរជាតិស្នើឲ្យថៃ និងខ្មែរដកទ័ពជាបន្ទាន់
តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ បានបង្គាប់ឲ្យភាគីកម្ពុជា និងភាគីថៃ ដកកងទ័ពចេញពីតំបន់ជម្លោះ នៅក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារជាបន្ទាន់ នៅរសៀលថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៨កក្កដា។
ប្រធានចៅក្រមជំនុំជម្រះនៃតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ គឺចៅក្រម ហ៊ីសាឈី អូវ៉ាដា Hisashi Owada ត្រូវបានសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់តុលាការអន្តរជាតិស្រង់សម្ដីដែលអានសេចក្ដីប្រកាសសម្រេចនេះចុះផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៨ កក្កដាថា ៖ "ភាគីទាំងពីរ ត្រូវដកចេញជាបន្ទាន់នូវបុគ្គលិកយោធាកំពុងមានវត្តមាននៅក្នុងតំបន់គ្មានយោធាអន្តរកាល និងត្រូវរក្សាមិនឱ្យមានយោធា និងសកម្មភាពយោធាណាមួយនៅក្នុងតំបន់នោះ និងមិនឲ្យថៃរារាំងកម្ពុជាធ្វើដំណើរចេញចូលទៅតំបន់គ្មានយោធាប្រាសាទព្រះវិហារ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់ភស្តភាដល់បុគ្គលិកមិនមែនយោធារបស់ខ្លួន"។
សេចក្ដីប្រកាសព័ត៌មានដដែលសរសេរថា មានចៅក្រមចំនួន ១១រូប លើ៥រួប បានសម្រេចបង្គាប់ឲ្យភាគីទាំងពីរបន្តសហប្រតិបត្តិការដូចដែលគេបានចូលជាសមាជិកអាស៊ាន ជាពិសេសអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន អាចចូលទៅតំបន់ដែលគ្មានយោធាបណ្ដោះអាសន្ននោះ។
ក្នុងពេលនេះដែរ តុលាការអន្តរជាតិក៏បានទាត់ចោលសំណើរបស់ថៃជាឯកច្ឆន្ទ ដែលសុំឲ្យតុលាការដកចេញករណីបណ្ដឹងរបស់កម្ពុជាចេញពីបញ្ជីរបស់តុលាការនោះ។
ការប្រកាសរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិនេះ នៅក្រោយពេលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់សំណើទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌មួយនេះ កាលពីថ្ងៃទី២៨ មេសា ឆ្នាំ២០១១ ឲ្យភាគីថៃដកទ័ពចេញពីតំបន់ព្រំដែនក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារ។
នាយកប្រតិបត្តិវិទ្យាស្ថានខ្មែរសម្រាប់សហប្រតិបត្តិការ និងសន្តិភាព លោក ឈាង វណ្ណរិទ្ធិ បានមានប្រសាសន៍ថា នេះជារឿងល្អមួយ ដែលតុលាការអន្តរជាតិបានប្រកាសឲ្យភាគីកម្ពុជា-ថៃ ដកទ័ពចេញពីតំបន់ព្រំដែននេះ ជាយន្តការមួយធ្វើឲ្យប្រទេសជិតខាងគ្នានៅតំបន់អាស៊ី គឺកម្ពុជា-ថៃ ឈានទៅរកសន្តិភាព។
កាសែតបាងកកប៉ុស្តិ៍របស់ថៃ បានស្រង់សំដីមន្រ្តីនាំពាក្យភូមិភាគ២ របស់ថៃ លោក ប្រាវីត ហ៊ួកែវ នៅមុនពេលតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិចេញសេចក្ដីបង្គាប់នេះរយៈ ១ម៉ោង ថាបើទោះបីជាតុលាការកាត់សេចក្ដីយ៉ាងណាក៏ដោយ ក៏កងទ័ពភូមិភាគ២របស់ថៃ នៅតែឈរជើងនៅជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហារដដែល ដើម្បីការពារដី និងបូរណភាពប្រទេសរបស់ខ្លួន។
តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក៏គ្រោងនឹងចេញសេចក្ដីសម្រេចរបស់ខ្លួន ទាក់ទងបណ្ដឹងកម្ពុជា ឲ្យតុលាការបកស្រាយសាលក្រមខ្លួនឆ្នាំ១៩៦២ ឡើងវិញ ដែលបានសម្រេចប្រគល់ប្រាសាទព្រះវិហារឲ្យកម្ពុជា។
មន្ត្រីនាំពាក្យនៃក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក កុយ គួង នៅរសៀលថ្ងៃទី១៨ កក្កដា បានមានប្រសាសន៍ថា លោកមិនទាន់ទទួលដំណឹងពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលបានអញ្ជើញទៅចូលរួមស្ដាប់តុលាការអន្តរជាតិប្រកាសលទ្ធផលនេះនៅឡើយទេ។
ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក អ៊ូ វីរៈ បានមានប្រសាសន៍ថា ការសម្រេចលទ្ធផលរបស់តុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) នេះ ជាការសម្រេចដ៏សំខាន់ ដើម្បីរៀបចំយន្តការឲ្យប្រទេសទាំងពីរកំណត់ព្រំដែនឲ្យបានច្បាស់លាស់ ក្នុងការស្វែងរកសន្តិភាពយូរអង្វែងរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ លោក អ៊ូ វីរៈ បានលើកឡើងថា ការសម្រេចរបស់តុលាការអន្តរជាតិនេះ មិនអាចភាគីណាមួយក្នុងចំណោមភាគីទាំងពីរ គឺកម្ពុជា-ថៃ បដិសេធលទ្ធផលនោះបានឡើយ ព្រោះការសម្រេចរបស់តុលាការនេះ គឺក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិជាអ្នកអនុវត្តរបស់សេចក្ដីបង្គាប់របស់តុលាការនេះ។
សេចក្ដីសម្រេចចិត្តនៃតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិទីក្រុងឡាអេ ប្រទេសហុល្លង់ ឆ្នាំ១៩៦២ បានសម្រេចថា ប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ក្បែរប្រាសាទព្រះវិហារឋិតក្នុងបូរណភាពទឹកដីខ្មែរ តម្រូវឲ្យភាគីថៃដកទ័ពចេញពីតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារជាដើម។ ៤៩ឆ្នាំក្រោយមក ជម្លោះព្រំដែនក្បែរតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ បានផ្ទុះឡើងវិញចាប់ពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៨ មក៕