ទន្ទឹមនឹងនោះ ប្រជាពលរដ្ឋអ្នករងគ្រោះនៅក្រោយពេលរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋានមិនបានជោគជ័យអំពីបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីនេះ ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះពួកគាត់រត់ទៅរកមន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង ដើម្បីឲ្យជួយពួកគាត់តាមផ្លូវច្បាប់។
ជាថ្មីម្ដងទៀត លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានប្រកាសថា លោកនឹងដោះស្រាយទាំងអស់នូវរាល់បញ្ហាជម្លោះដីធ្លីដែលកើតមាន ប៉ុន្តែលោកបញ្ជាក់ថា ប្រសិនបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីនោះត្រូវបានអង្គការសង្គមស៊ីវិល ឬគណបក្សនយោបាយលូកដៃដោះស្រាយក្រោមរូបភាពនយោបាយ លោកមិនដោះស្រាយជូននោះទេ។
លោក ហ៊ុន សែន មានប្រសាសន៍ដូច្នេះនៅក្នុងឱកាសបើកការដ្ឋានសាងសង់ស្ពានអាកាសស្ទឹងមានជ័យ ខណ្ឌមានជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២៦ វិច្ឆិកា។ លោក ហ៊ុន សែន មានប្រសាសន៍ថា បើសិនជាអង្គការ គណបក្សប្រឆាំង ឬអង្គការសង្គមស៊ីវិល ចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីដោយគ្មានចេតនានយោបាយនោះ គ្មានបញ្ហាអ្វីទេ។
ការប្រកាសបញ្ជាក់ឡើងវិញរបស់លោក ហ៊ុន សែន ដូច្នេះ នៅបន្ទាប់ពីលោកមានប្រសាសន៍កាលពីថ្ងៃទី២៣ វិច្ឆិកា ថា លោកនឹងមិនដោះស្រាយបញ្ហាដីធ្លីទាំងឡាយណាដែលមានអ្នកនយោបាយ និងសង្គមស៊ីវិលចូលរួមឈឺឆ្អាលនោះឡើយ ព្រោះអ្នកនយោបាយ និងមន្ត្រីសង្គមស៊ីវិលទាំងនោះ បង្កឲ្យរដ្ឋាភិបាលពិបាកក្នុងការដោះស្រាយលើបញ្ហាទាំងនោះ។
ប្រជាពលរដ្ឋ និងអង្គការសង្គមស៊ីវិល បានបញ្ចេញប្រតិកម្មចំពោះលោក ហ៊ុន សែន ដែលថា លោកមិនដោះស្រាយចំពោះករណីជម្លោះដីធ្លីណាដែលមានអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងបក្សប្រឆាំងលូកដៃនោះ។ ដោយពួកគេបានចាត់ទុកការប្រកាសរបស់លោក ហ៊ុន សែន បែបនេះ ជារឿងលាបពណ៌រើសអើង និងការបែងចែកបក្ខពួក គឺផ្ទុយពីអ្វីដែលមានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ប៉ុន្តែ ទោះជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ការប្រកាសជំហរជាថ្មីរបស់លោក ហ៊ុន សែន នៅពេលនេះ ត្រូវបានអង្គការសង្គមស៊ីវិល បានស្វាគមន៍ចំពោះការបកស្រាយជាថ្មីឡើងវិញអំពីគោលជំហររបស់រដ្ឋាភិបាល សហការជាមួយអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលចូលរួមក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីនោះ។
នាយកលេខាធិការដ្ឋាននៃក្រុមការងារពិសេសសិទ្ធិលំនៅឋាន លោក សៀរ ភារម្យ មានប្រសាសន៍ថា អង្គការសង្គមស៊ីវិលធ្វើការងារមានបេសកកម្ម និងទស្សនៈវិស័យរបស់ខ្លួនច្បាស់លាស់ក្នុងការប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកផ្លូវច្បាប់ជូនប្រជាពលរដ្ឋ ក្នុងការទប់ស្កាត់នូវអំពើហិង្សាកើតមាននៅពេលមានជម្លោះដីធ្លី ពុំមែនទាក់ទងនឹងរឿងនយោបាយអ្វីទេ។
ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ ក្រុមអ្នកវិភាគបានលើកឡើងថា អង្គការសង្គមស៊ីវិល គណបក្សប្រឆាំង និងរដ្ឋាភិបាល មានតួនាទី ទស្សនៈវិស័យ និងការទទួលខុសត្រូវខុសគ្នា។ ប៉ុន្តែបញ្ហាសំខាន់នៅត្រង់ថា រដ្ឋាភិបាលមានតួនាទីសំខាន់ណាស់ គឺការទទួលខុសត្រូវរួម។ រដ្ឋាភិបាលមិនអាចធ្វើការចោទប្រកាន់ និងបែងចែកអំពីក្រុមនេះ ក្រុមនោះបានទេ។ រាល់ករណីជម្លោះដីធ្លីដែលកើតមាន រដ្ឋាភិបាលមានតួនាទីសំខាន់ណាស់ក្នុងការដោះស្រាយ។ រដ្ឋាភិបាលមិនអាចទម្លាក់ចោល ហើយចោទថា មកពីអ្នកនេះលូកដៃ អ្នកនោះលូកដៃបានទេ។
មន្ត្រីស៊ើបអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (Licadho) លោក អំ សំអាត បានសង្កត់ធ្ងន់ថា ប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះរឿងដីធ្លីកន្លងមក ដោយសារតែពួកគាត់គ្មានជម្រើសអ្វីផ្សេង ក្រៅពីទៅរកមន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងក្រុមអ្នកតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង ដើម្បីជួយគាត់ ពីព្រោះអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធមិនបានជួយពួកគាត់។ លោក អំ សំអាត បញ្ជាក់ថា ក្រោយពីអង្គការសង្គមស៊ីវិលប្រមូលបានព័ត៌មានអំពីបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីនេះ ក៏យកទៅដាក់នៅស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ឬដាក់ឲ្យរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកដោះស្រាយដដែលទេ អង្គការសង្គមស៊ីវិលគ្មានសមត្ថកិច្ចដោះស្រាយទេ។
អង្គការសង្គមស៊ីវិល បក្សប្រឆាំង និងរដ្ឋាភិបាល មានតួនាទីខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែនៅក្នុងប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ គេតម្រូវឲ្យស្ថាប័នទាំងបីនេះជាកត្តាសំខាន់ ក្រៅពីស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលដែលមានស្រាប់នោះ។ អង្គការសង្គមស៊ីវិល ជាកញ្ចក់ឆ្លុះបញ្ចាំងរាល់តថភាពនៃការអនុវត្តច្បាប់ គណបក្សប្រឆាំងមានតួនាទីតាមដាន និងអង្កេតទៅលើសកម្មភាពខ្វះខាតរបស់រដ្ឋាភិបាល និងលើកពីចំណុចខ្វះខាតទាំងនោះឲ្យរដ្ឋាភិបាលកែតម្រូវ និងដោះស្រាយ។
មន្ត្រីនាំពាក្យគណបក្ស សម រង្ស៊ី លោក យឹម សុវណ្ណ មានប្រសាសន៍ថា លោកសាទរប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមានយន្តការច្បាស់លាស់ក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះដីធ្លីឲ្យមានតម្លាភាព និងត្រឹមត្រូវ។ លោកអះអាងថា គណបក្សប្រឆាំងធ្វើសកម្មភាពជូនប្រជាពលរដ្ឋអំពីបញ្ហាដីធ្លីនេះ មិនមែនជារឿងនយោបាយទេ គឺគេគ្រាន់តែបំពេញតួនាទីរបស់ខ្លួនជាអ្នកតំណាងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋតែប៉ុណ្ណោះ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត អនុប្រធានក្រុមស៊ើបអង្កេតនៃសមាគមសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក ចាន់ សុវ៉េត បានបញ្ជាក់ថា ទោះបីជាយ៉ាងណាក៏ដោយ អង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅតែបន្តការងាររបស់ខ្លួនក្នុងទិសដៅការពារការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងការពារបញ្ហាអយុត្តិធម៌នៅក្នុងសង្គម។ តួយ៉ាងដូចជាករណីជម្លោះដីធ្លីនេះ លោក ចាន់ សុវ៉េត បានជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលប្រើប្រាស់យន្តការដែលមានស្រាប់ រួមមាន អាជ្ញាធរជាតិដោះស្រាយវិវាទដីធ្លី និងគណៈកម្មការស្រុក-ខណ្ឌ ដើម្បីដោះស្រាយដីធ្លីជាដើម។
បន្ថែមពីលើបញ្ហានេះ អ្នកវិភាគបានពន្យល់ថា ក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលដឹកនាំប្រទេស ទោះបីជាករណីជម្លោះដីធ្លីនោះស្ថិតនៅក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់ស្ថាប័នណាក៏ដោយ គឺនៅតែជាបន្ទុករបស់រដ្ឋាភិបាលជាអ្នកដោះស្រាយ រដ្ឋាភិបាលមិនត្រូវចោទប្រកាន់ ឬលាបពណ៌ថា ករណីនេះ គណបក្សនេះគណបក្សនោះ បានលូកដៃដើម្បីចង់ចំណេញរឿងនយោបាយនោះទេ។
អ្នកវិភាគបានលើកទឡ្ហីករណ៍ថា រដ្ឋាភិបាលបានអះអាងថា ករណីជម្លោះដីធ្លីណាដែលមានគណបក្សនយោបាយលូកដៃដោះស្រាយ ហើយទាញយកចំណេញនយោបាយបក្សរបស់ខ្លួននោះ លោកមិនដោះស្រាយជូននោះ ជាការឆ្លុះបញ្ចាំងអំពីការមិនទទួលខុសត្រូវរបស់រដ្ឋាភិបាល។ អ្នកវិភាគបានពន្យល់ថា រដ្ឋាភិបាលមិនអាចរ៉ាប់រងនូវបញ្ហានៅក្នុងសង្គមបានតែម្នាក់ឯងបានទេ រដ្ឋាភិបាលត្រូវមានគំនិតសុទិដ្ឋិនិយមនៅពេលមានអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងគណបក្សប្រឆាំងជួយដោះស្រាយរឿងជម្លោះដីធ្លី ដើម្បីប្រយោជន៍ប្រជាពលរដ្ឋនោះ ពីព្រោះថាសកម្មភាពទាំងនេះស្របទៅនឹងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត ក្រុមអ្នកវិភាគអះអាងថា បើពិនិត្យមើលសកម្មភាពជួយប្រជាពលរដ្ឋនេះ ហើយទាញយកចំណេញខាងផ្នែកនយោបាយនេះ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ដែលជាអនុប្រធានគណបក្សប្រជាជន មានឱកាសច្រើនជាងគេនៅក្នុងការបំពេញការងារជូនប្រជាពលរដ្ឋ ហើយទាញយកចំណេញខាងផ្នែកនយោបាយ ដូចជាការចុះទៅចែកប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋជាដើម លោកតែងតែលើកឡើងថា ដរាបណាគណបក្សប្រជាជនឈ្នះឆ្នោត លោកនឹងនៅតែផ្ដល់ប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិជូនប្រជាពលរដ្ឋ។
របាយការណ៍បណ្ដោះអាសន្នរបស់អង្គការសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក បានសរសេរថា នៅក្នុងឆ្នាំ២០១២ ករណីជម្លោះដីធ្លីមានប្រមាណជាង ៣០ករណី។ ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ៩២នាក់ កំពុងជាប់បណ្ដឹងនៅតុលាការ ក្នុងនោះមានប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ១៨នាក់ ត្រូវបានតុលាការចាប់ដាក់គុក និង ៧៤នាក់ កំពុងជាប់បណ្ដឹងក្រោមបទចោទការកាប់បំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈ ការក្លែងបន្លំឯកសារ ការបង្ករបួសស្នាម និងបទចោទមួយចំនួនទៀត៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។