អង្គការសង្គមស៊ីវិល បារម្ភពីតម្លាភាពនៃអាជីវកម្មធនធានខ្សាច់ ខណៈពួកគេទើបទទួលបានទិន្នន័យថ្មីមួយទៀត ដែលបង្ហាញពីភាពមិនប្រក្រតីទាក់ទងនឹងការនាំចេញខ្សាច់ពីកម្ពុជា ទៅប្រទេសឥណ្ឌា ដែលមានទឹកប្រាក់ជាង ៤លានដុល្លារអាមេរិក។ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលបដិសេធថា មិនមានករណីនាំខ្សាច់ចេញទៅលក់នៅប្រទេសឥណ្ឌា ឡើយ។
ពាណិជ្ជកម្មខ្សាច់ទៅក្រៅប្រទេសនៅតែជាបញ្ហាចម្រូងចម្រាសរវាងអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ក្រោយពេលដែលទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងទិន្នន័យពីអាជ្ញាធរឥណ្ឌា បានបង្ហាញថា ឥណ្ឌា នាំចូលខ្សាច់ពីកម្ពុជា រាប់ម៉ឺនតោន តែកម្ពុជា អះអាងថា មិនដែលបាននាំចេញខ្សាច់ទៅប្រទេសឥណ្ឌា នោះទេ។
ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ (UN Comtrade)បង្ហាញថា រយៈពេល ៣ឆ្នាំចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ ដល់ឆ្នាំ២០១៥ ឥណ្ឌា នាំចូលខ្សាច់ពីកម្ពុជា ជាង ១៨ម៉ឺនតោន (១៨៨.៨៨៤តោន) គិតជាទឹកប្រាក់ជាង ៤លាន ៥សែនដុល្លារ (៤.៥៣៤.២២៤ដុល្លារ) ប៉ុន្តែមិនឃើញមានបរិមាណដែលកម្ពុជា នាំខ្សាច់ចេញទៅប្រទេសឥណ្ឌា នោះឡើយ។
ស្ថាបនិកអង្គការមាតាធម្មជាតិ ជនជាតិអេស្ប៉ាញ លោក អាឡិចហាន់ដ្រូ ហ្គន់ហ្សាឡេស ដេវិតសឹន (Alexandro Gonzales Davidson) ថ្លែងប្រាប់អាស៊ីសេរី នៅថ្ងៃទី១ មករា ថា លោកសង្ស័យថាមានការប្រព្រឹត្តអំពើពុករលួយក្នុងការនាំចេញខ្សាច់ទៅប្រទេសឥណ្ឌា ព្រោះស្ថិតិនាំចេញផលិតផលទៅក្រៅប្រទេសរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ដែលទទួលបានពីអគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងរដ្ឋាករកម្ពុជា មិនបានបង្ហាញពីការនាំចេញខ្សាច់ទៅប្រទេសឥណ្ឌា ឡើយ។ ផ្ទុយទៅវិញ ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងទិន្នន័យពីក្រុមហ៊ុនឥណ្ឌា ដែលលោកទទួលបាន បានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ឥណ្ឌា ទិញខ្សាច់ពីកម្ពុជា ជិត ២០ម៉ឺនតោនក្នុងរយៈពេល ៣ឆ្នាំ៖ « យើងឃើញថា មូលហេតុគឺមានពីរ។ ទី១ គឺរដ្ឋាភិបាល ជាពិសេសក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល និងក្រសួងផ្សេងៗ អត់មានសមត្ថភាពទាល់តែសោះ ដើម្បីគ្រប់គ្រងវិស័យនេះ ( ការនាំចេញខ្សាច់ចេញទៅក្រៅប្រទេស ) ។ ទី២ គឺដោយសារអ្នកដែលមានអំណាច អ្នកដែលមានតួនាទីសំខាន់ៗក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល គឺយកលុយគេចពន្ធហ្នឹងដាក់ក្នុងហោប៉ៅ។ អ៊ីចឹងគេមិនបង្ហាញពីឯកសារ គេមិនបង្ហាញពីតួលេខពិតប្រាកដហ្នឹង ដោយសារតែលុយហ្នឹងគេដាក់ក្នុងហោប៉ៅគេអស់ហើយហ្នឹង។ អ៊ីចឹងបានជាគេមិនបើកចំហ គេមិនមានតម្លាភាពជាមួយយើងសោះរឿងហ្នឹង » ។
សកម្មជនបរិស្ថានរូបនេះ ទាមទារឲ្យក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល បង្ហាញពីតម្លាភាពនៃអាជីវកម្មខ្សាច់ ដើម្បីកុំឲ្យផលនៃវិស័យមួយនេះ ត្រូវធ្លាក់ទៅក្នុងដៃក្រុមឈ្មួញទុច្ចរិត ឬមន្ត្រីខិលខូច ខាតបង់ផលប្រយោជន៍ជាតិ។
ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក ម៉េង សក្តិធារ៉ា បញ្ជាក់ថា កម្ពុជា មិនដែលនាំចេញខ្សាច់ទៅប្រទេសឥណ្ឌា នោះទេ។ លោកថា ខ្សាច់ជាទំនិញដុំដែលមិនសូវមានតម្លៃនោះទេ ដូចនេះការនាំចេញមានតែនៅប្រទេសជិតខាងកម្ពុជា ដូចជា សិង្ហបុរី ថៃ និងវៀតណាម ប៉ុណ្ណោះ៖ « ខ្សាច់មិនអាចដឹកជញ្ជូនទៅធ្វើពាណិជ្ជកម្មដល់ឆ្ងាយៗបាននោះទេ។ វាត្រូវការទីផ្សារហ្នឹងនៅជិតៗ ហើយប្រទេសយើងមានប្រភពសម្រាប់ធ្វើអាជីវកម្មខ្សាច់នាំចេញទៅក្រៅ មានតែពីរទេ។ មួយគឺនៅតាមដងទន្លេមេគង្គ និងមួយទៀតនៅដែនសមុទ្រ។ តាមដងទន្លេមេគង្គនាំទៅវៀតណាម ហើយបានចេញពីវៀតណាម ទៅសិង្ហបុរី ជាដើម ហើយបាននៅតាមសមុទ្ររបស់យើង គឺនាំចេញទៅសិង្ហបុរី » ។
លោក ម៉េង សក្តិធារ៉ា បញ្ជាក់ទៀតថា ក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល ទទួលខុសត្រូវតែទៅលើផ្តល់អាជ្ញាប័ណ្ណបូមខ្សាច់ និងប្រមូលពន្ធលើសួយសារតែប៉ុណ្ណោះ ចំណែកឯការលក់ដូរខ្សាច់ទៅក្រៅប្រទេស មិនស្ថិតនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រសួងនោះឡើយ។
នាយកប្រតិបត្តិនៃអង្គការសម្ព័ន្ធគណនេយ្យភាពសង្គមកម្ពុជា (ANSA) លោក សន ជ័យ ថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលហាក់ដូចជាលាក់លៀមព័ត៌មានដែលទាក់ទងនឹងអាជីវកម្មបូមខ្សាច់ និងការនាំចេញខ្សាច់ទៅលក់នៅក្រៅប្រទេស។ លោកកត់សម្គាល់ថា ដោយសារតែខ្សាច់ គឺជាធនធានមួយដែលមនុស្សភាគច្រើនមើលរំលង ហេតុនេះបានជាមានភាពមិនប្រក្រតីច្រើនក្នុងវិស័យមួយនេះ៖ « ដោយសារតែខ្សាច់ជាធនធានមួយដែលមិនសូវមានការចាប់អារម្មណ៍ពីមុនមកពីក្រសែភ្នែកមហាជន ហើយពីការងាររបស់សកម្មជនសង្គមមួយចំនួនហ្នឹង។ អ៊ីចឹងវាអាចនាំឲ្យមានចន្លោះប្រហោង ហើយវាជាឱកាសដែលឈ្មួញខិលខូចយកអាជីវកម្មខ្សាច់នេះធ្វើជាមុខសញ្ញានៃការនាំខ្សាច់ចេញដោយខុសច្បាប់ហ្នឹង។ វាជាប្រភេទនៃអំពើពុករលួយមួយដែលគួរតែមានការស៊ើបអង្កេតដែរទៅលើការគ្រប់គ្រងខ្សាច់ » ។
ទាក់ទងនឹងការនាំចេញខ្សាច់ទៅបរទេសនេះ កាលពីខែកញ្ញា កន្លងទៅ ទិន្នន័យពាណិជ្ជកម្មរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ បានបង្ហាញថា រយៈពេល ៨ឆ្នាំពីឆ្នាំ២០០៧ ដល់ឆ្នាំ២០១៥ កម្ពុជា នាំចេញខ្សាច់ទៅប្រទេសសិង្ហបុរី ជិត ៣លានតោន (២.៧៧៤.៦១៣តោន) គិតជាទឹកប្រាក់ជាង ៥លានដុល្លារអាមេរិក (៥.៥៥៧.៣៦៩ដុល្លារ) ប៉ុន្តែបើពិនិត្យមើលទិន្នន័យដែលប្រទេសសិង្ហបុរី នាំចូលខ្សាច់ពីកម្ពុជា វិញ មានរហូតដល់ទៅជាង ៧៣លានតោន ដែលគិតជាទឹកប្រាក់ប្រមាណ ៧៥០លានដុល្លារអាមេរិក (៧៥២.៧៦១.៩៧៨ដុល្លារ)។
ដោយសារមានគម្លាតគ្នាដ៏ច្រើនបែបនេះ ក្រុមតំណាងរាស្ត្របក្សប្រឆាំងបានកោះហៅរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល លោក ស៊ុយ សែម ចូលឆ្លើយបំភ្លឺកាលពីពាក់កណ្ដាលខែធ្នូ ឆ្នាំ២០១៦ កន្លងទៅ។ ប្រតិភូក្រសួងរ៉ែ និងថាមពល ឆ្លើយថា បញ្ហាតួលេខខ្សាច់ខុសគ្នានេះ បណ្ដាលមកពីបច្ចេកទេសនៃការកត់ត្រា។
ទោះបីជាយ៉ាងណា ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលនៅតែដាក់ការសង្ស័យទៅលើបញ្ហាអំពើពុករលួយដ៏ធំនៅពីក្រោយអាជីវកម្មខ្សាច់ ហើយពួកគេទាមទារឲ្យស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធស៊ើបអង្កេត និងដោះស្រាយបញ្ហាករណីនេះឲ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីធានាការការពារធនធានធម្មជាតិឲ្យបានគង់វង្ស៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។