ថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា ឆ្នាំ២០១៣ គឺជាថ្ងៃប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលគណបក្សគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដឹកនាំធ្វើមហាបាតុកម្មនៅទីលានប្រជាធិបតេយ្យប្រឆាំងនឹងលទ្ធផលបោះឆ្នោត។ ក៏ប៉ុន្តែថ្ងៃនេះ ក៏ជាថ្ងៃដែលកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលបិទផ្លូវស្ទើរតែគ្រប់ច្រកមិនឲ្យបាតុករសម្រុកចូលទីក្រុងភ្នំពេញ និងបានប៉ះទង្គិចគ្នារវាងបាតុករ និងអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាល។ នៅពេលនោះកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលបានបាញ់សម្លាប់បុរសម្នាក់ឈ្មោះ ម៉ៅ សុខចាន់ នៅក្បែរស្ពានអាកាសក្បាលថ្នល់ស្លាប់ភ្លាមៗនៅកន្លែងកើតហេតុ។
មកទល់ពេលនេះ អស់រយៈពេល ១ឆ្នាំមកហើយ យុត្តិធម៌សម្រាប់ ម៉ៅ សុខចាន់ មិនមាននោះឡើយ ដែលក្រុមមន្ត្រីសិទ្ធិមនុស្សទាមទារឲ្យរដ្ឋាភិបាលទទួលខុសត្រូវលើករណីនេះ និងត្រូវបញ្ចប់អំពើនិទណ្ឌភាពនៅសង្គមកម្ពុជា។
ក្រុមមន្ត្រីការពារសិទ្ធិមនុស្សជំរុញឲ្យរដ្ឋាភិបាលរកយុត្តិធម៌ជូន ម៉ៅ សុខចាន់ ដែលអស់រយៈពេល ១ឆ្នាំមកហើយឃាតកសម្លាប់លោកនៅក្រៅសំណាញ់ច្បាប់នៅឡើយនោះ។
ទន្ទឹមនឹងនេះ មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ក្នុងឱកាសទិវាអន្តរជាតិប្រជាធិបតេយ្យនៅថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា ឆ្នាំ២០១៤ ហើយក៏ជាថ្ងៃខួប១ឆ្នាំនៃការបាញ់សម្លាប់ ម៉ៅ សុខចាន់ ដែរ ដែលមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា អំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលប្ដេជ្ញាចាត់វិធានការជាក់លាក់ប្រឆាំងទៅនឹងការរីករាលដាលនិទណ្ឌភាព បន្តញាំញីដល់សង្គមកម្ពុជា។ កង្វះការស៊ើបអង្កេតចំពោះមរណភាពរបស់លោកគឺជាឧទាហរណ៍មួយយ៉ាងច្បាស់ដែលបង្ហាញថា និទណ្ឌភាពនៅតែបន្តរារាំងដល់ការអភិវឌ្ឍលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា។
អ្នកស្រាវជ្រាវជាន់ខ្ពស់របស់មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា អ្នកស្រី ជរ ច័ន្ទធីតា មានប្រសាសន៍ថា ទោះបីជារដ្ឋាភិបាលបានសន្យាជិតមួយឆ្នាំមកហើយថា រដ្ឋាភិបាលនឹងវែកមុខជនទទួលខុសត្រូវចំពោះអំពើហិង្សាប្រព្រឹត្តិឡើងក្នុងពេលបាតុកម្ម ដើម្បីយកមកផ្ដន្ទាទោសក៏ដោយ ក៏រហូតមកទល់នឹងពេលនេះមិនទាន់មានការស៊ើបអង្កេតត្រូវបានធ្វើឡើងជាសាធារណៈនៅឡើយទេ។
អ្នកស្រីបន្តថា នេះជាគ្រាន់តែជាឧទាហរណ៍មួយនៃនិទណ្ឌភាពដែលត្រាំត្រែងជាយូរនៅកម្ពុជា នៅពេលជនមានអំណាចអាចគេចវេះពីយុត្តិធម៌ ហើយសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ត្រូវបន្តរំលោភបំពានពីថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ៖ «បញ្ហានិទណ្ឌភាពនេះ វាសំខាន់ណាស់សម្រាប់ការវិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា និងការវិវឌ្ឍន៍លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យផងដែរ។ អ៊ីចឹងបើយើងមិនលុបបំបាត់ទាំងស្រុងនៅកម្ពុជាទេ វានឹងមិនក្លាយជាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ»។
លោក ម៉ៅ សុខ ចាន់ ត្រូវបានកងកម្លាំងសន្តិសុខបាញ់សម្លាប់នៅលើស្ពានអាកាសក្បាលថ្នល់ក្នុងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីរាត្រីថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា ឆ្នាំ០១៣ ដែលនៅទីនោះនគរបាលបានបិទផ្លូវ ខណៈប្រជាពលរដ្ឋគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ធ្វើបាតុកម្មនៅទីលានប្រជាធិបតេយ្យទាមទារឲ្យបោះឆ្នោតឡើងវិញ។
មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លើកឡើងថា មកទល់ពេលនេះគ្មានការស៊ើបអង្កេតប្រកបដោយតម្លាភាពនិងឯករាជ្យ ត្រូវបានធ្វើឡើងចំពោះសកម្មភាពរបស់កងកម្លាំងសន្តិសុខនៅក្នុងរាត្រីនោះទេ ទោះជាមានការសន្យាពីរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងមហាផ្ទៃ ថានឹងធ្វើការស៊ើបអង្កេតទៅលើព្រឹត្តិការណ៍នោះក្ដី។
បន្ទាប់ពីការស្លាប់លោក ម៉ៅ សុខ ចាន់ យ៉ាងហោចណាស់មានមនុស្ស ៤នាក់ផ្សេងទៀត ត្រូវបានកងកម្លាំងសន្តិសុខបាញ់សម្លាប់នៅផ្លូវវ៉េងស្រេង កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមករា ឆ្នាំ២០១៤ ខណៈពួកគេធ្វើបាតុកម្មទាមទារសុំដំឡើងប្រាក់ខែ។ មកទល់ពេលនេះមនុស្សទាំង ៤នាក់នេះ រដ្ឋាភិបាលមិនអើពើស្រដៀងគ្នានេះដែរ។
មន្ត្រីស៊ើបអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃអង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (Licadho) លោក អំ សំអាត មានប្រសាសន៍ថា ប្រទេសកម្ពុជា ជាប្រទេសប្រកបដោយនិទណ្ឌភាព ឬភាពគ្មានទោសពៃរ៍ ហើយករណីលោក ម៉ៅ សុខចាន់ និងករណីនៅផ្លូវវ៉េងស្រេង រដ្ឋាភិបាលគ្មានឆន្ទៈក្នុងការស៊ើបអង្កេត និងស្វែងរកឃាតកយកមកផ្ដន្ទាទោសនោះទេ។
លោក អំ សំអាត អះអាងថា មូលហេតុចម្បងដែលរដ្ឋាភិបាលមិនធ្វើការស៊ើបអង្កេតឲ្យបានជាក់លាក់នោះ ដោយសារតែកងកម្លាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលជាអ្នកប្រព្រឹត្ត បើសិនជាធ្វើការស៊ើបអង្កេតគឺប៉ះលើកម្លាំងរបស់ខ្លួន៖ «មកទល់ពេលនេះ១ឆ្នាំហើយ តុលាការមិនមានចំណាត់ការអ្វីទាំងអស់ ដែលធ្វើឲ្យប្រទេសយើងប្រកបដោយនិទណ្ឌភាព ហើយបើសិនជាប្រទេសមាននិទណ្ឌភាព វាបង្ហាញថា ប្រទេសមាននីតិរដ្ឋបានទេ? អ៊ីចឹងបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលគ្មានឆន្ទៈស្វែងរកជនដៃដល់»។
ករណីអំពើហិង្សាប៉ះទង្គិចគ្នារវាងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់រដ្ឋាភិបាល និងប្រជាពលរដ្ឋកាលពីរាត្រីថ្ងៃទី១៥ កញ្ញា នោះ ក្រៅពីបាញ់សម្លាប់លោក ម៉ៅ សុខចាន់ គឺធ្វើឲ្យមនុស្ស ១០នាក់ផ្សេងទៀតរងរបួស និងជាង ៦នាក់ទៀតត្រូវបានចាប់ខ្លួន តែក្រោយមកតុលាការដោះលែង ៥នាក់វិញ។ នៅសល់ជនជាតិវៀតណាម មួយរួបនៅជាប់ឃុំនៅឡើយ ដែលតុលាការកាត់ទោសឲ្យជាប់គុក ១ឆ្នាំគិតពីថ្ងៃចាប់ខ្លួន ហិង្សាដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស និងធ្វើឲ្យខូចខាតដោយចេតនា។ នៅថ្ងៃទី១៥ កញ្ញានេះ ក៏ជាថ្ងៃដែលតុលាការត្រូវដោះលែងជនជាតិវៀតណាម ឈ្មោះ ង្វៀង ធី ដឹកឲ្យនៅក្រៅឃុំវិញ។
លោក អំ សំអាត បន្ថែមថា មូលហេតុសំខាន់បំផុតដែលធ្វើឲ្យមានការចាប់ខ្លួនដាក់គុក មានមនុស្សស្លាប់ និងរបួសនេះមកពីហេតុផលជាប់គាំងនយោបាយតែមួយគត់ ដែលអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលបង្ក្រាប និងបាញ់រះទៅលើបាតុករ រីឯអ្នកជាប់គុកបែរជាកម្មករ និងប្រជាពលរដ្ឋឆ្លងកាត់ផ្លូវទៅវិញ។ លោក អំ សំអាត សង្កត់ធ្ងន់ថា គណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរបានប្រើប្រាស់ប្រជាពលរដ្ឋជាល្បែងនយោបាយរបស់ខ្លួន៖ «សំឡេង»។
ឆ្លើយតបនឹងបញ្ហានេះ មន្ត្រីនាំពាក្យគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក យឹម សុវណ្ណ មានប្រសាសន៍ថា ការសម្លាប់មនុស្សគឺជាបទឧក្រិដ្ឋ ដូច្នេះបទឧក្រិដ្ឋគ្មានផុតអាជ្ញាយុកាលនោះទេ។ លោកអះអាងថា គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ត្រូវតែរកយុត្តិធម៌ជូនជនរងគ្រោះនៅក្នុងកាលៈទេសៈណាដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ អាចធ្វើទៅបាន។
លោក យឹម សុវណ្ណ បញ្ជាក់ថា ករណីបាញ់សម្លាប់ប្រជាពលរដ្ឋនេះ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែទទួលខុសត្រូវ ស្វែងរកយុត្តិធម៌ជូនរងគ្រោះ និងចាប់ជនដៃដល់យកមកផ្ដន្ទាទោស៖ «ទន្ទឹមនឹងហ្នឹង គណបក្សកាន់អំណាចក៏ត្រូវតែធ្វើការទៅតាមច្បាប់កំណត់ ហើយគាត់ក៏ត្រូវតែស្វែងរកឃាតកជនដៃដល់»។
មន្ត្រីនាំពាក្យនៃទីស្ដីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី និងជារដ្ឋលេខាធិការ លោក ផៃ ស៊ីផាន អះអាងថា ករណីបាញ់សម្លាប់លោក ម៉ៅ សុខចាន់ និងករណីផ្សេងៗទៀត រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើការស៊ើបអង្កេតនិងបានបញ្ជូនរបាយការណ៍ឲ្យទៅតុលាការដើម្បីធ្វើការស៊ើបអង្កេតបន្ត។
លោកបញ្ជាក់ថា បញ្ហាទាំងនេះ រដ្ឋាភិបាលយកចិត្តទុកដាក់បំផុតដើម្បីរកយុត្តិធម៌ជូនជនរងគ្រោះ៖ «យើងឃើញអ្វីដែលជាការសម្រេច និងការប្ដេជ្ញារបស់រដ្ឋាភិបាលដែលប្រឆាំងអំពើនិទណ្ឌភាពនេះ។ យើងបានផ្ដួចផ្ដើមធ្វើវិនិច្ឆ័យក្ដីទៅលើខ្មែរក្រហម ដូច្នេះគ្មានជនដៃដល់ណានៅក្រៅសំណាញ់ច្បាប់ទេ ប៉ុន្តែយើងត្រូវការពេលវេលា»។
អង្គការសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ បានចេញរបាយការណ៍ប្រចាំឆ្នាំ២០១៣ និងដើមឆ្នាំ២០១៤ និយាយពីការឹតត្បិតក្នុងការបញ្ចេញមតិ និទណ្ឌភាពនៅតែបន្តកើតមាននៅកម្ពុជា។ នៅឆ្នាំ២០១៣ ការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស ការប្រើអំពើហិង្សាបង្កឡើងដោយអាជ្ញាធររដ្ឋាភិបាលទៅលើសកម្មជនការពារដីធ្លី នៅឆ្នាំ២០១៤ ក៏មិនខុសគ្នាប៉ុន្មានដែរ។
ប្រធានគណៈកម្មាធិការពង្រឹងវិស័យច្បាប់ដើម្បីការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោកបណ្ឌិត ហ៊ាង ឫទ្ធី មានប្រសាសន៍ថា វប្បធម៌សម្លាប់មនុស្សក្រៅប្រព័ន្ធច្បាប់ ហើយឃាតករួចខ្លួន ឬហៅថានិទណ្ឌភាពនេះ បានចាក់ឫសយ៉ាងជ្រៅនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា។ លោកអះអាងថា បើសិនជាតុលាការឯករាជ្យនោះ ការស្វែងរកជនដៃដល់វាមិនលំបាកនោះទេ៖ «ត្រូវគេបាញ់សម្លាប់ ហើយគេប្រើពាក្យថា គេនឹងដើររកអ្នកប្រព្រឹត្តិបទល្មើស។ អ្នកណា? គឺអ្នកដែលប្រព្រឹត្តិគឺកងកម្លាំងរបស់រដ្ឋាភិបាលរបស់លោក ហ៊ុន សែន លោក ស ខេង ហ្នឹងហើយ អ៊ីចឹងគាត់ប្រើពាក្យថា នឹងស្រាវជ្រាវ»។
លោក ហ៊ាង រិទ្ធី ពន្យល់ថា និទណ្ឌភាពនៅកម្ពុជានេះ ជាឧបសគ្គដ៏ចម្បងដែលធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់យុត្តិធម៌សង្គម ហើយប្រទេសគ្មានយុត្តិធម៌សង្គមនេះ មកពីប្រព័ន្ធតុលាការមិនឯករាជ្យ និងស្ថិតនៅក្រោមសម្ពាធអ្នកនយោបាយ ដែលបញ្ហាទាំងនេះ ទោះបីជារដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចែងយ៉ាងច្បាស់ថា ប្រជាពលរដ្ឋទាំងអស់មានសិទ្ធិស្មើគ្នាចំពោះមុខច្បាប់និងទទួលបានយុត្តិធម៌ស្មើៗគ្នាក៏ដោយ តែការអនុវត្តជាក់ស្ដែងមិនដូច្នោះនោះឡើយ។
មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា សូមអំពាវនាវឲ្យរដ្ឋាភិបាលបញ្ចប់ជាបន្ទាន់នូវនិទណ្ឌភាពទៅលើមន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់នៅកម្ពុជា។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវធានាថា កងកម្លាំងសន្តិសុខអនុវត្តឲ្យបានខ្ជាប់ខ្លួនតាមកាតព្វកិច្ចច្បាប់ជាតិ និងច្បាប់អន្តរជាតិទាក់ទិនទៅនឹងការប្រើកម្លាំងហួសហេតុ ក្នុងនោះរួមទាំងគោលការណ៍មូលដ្ឋានរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិស្ដីអំពីការប្រើកម្លាំង និងអាវុធយុទ្ធភណ្ឌរបស់មន្ត្រីអនុវត្តច្បាប់ ហើយមន្ត្រីទាំងឡាយណារំលោភបទដ្ឋានទាំងនេះ ត្រូវបានស៊ើបអង្កេត និងដាក់ទោសទណ្ឌអនុលោមទៅតាមច្បាប់។ វិធានការទាំងនេះគឺជាការចាំបាច់ដើម្បីការពារដល់សិទ្ធិសេរីភាពខាងការបញ្ចេញមតិ ការជួបជុំដោយសន្តិវិធី និងសមាគម ដើម្បីគាំទ្រដល់ដំណើរការលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។