អ្នកឃ្លាំមើលបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សទាំងនោះ មានភារកិច្ចសំខាន់តាមដានរាល់សកម្មភាពដែលរារាំងដល់សិទ្ធិរបស់ពលរដ្ឋ និងផ្ដល់សេវាសង្គ្រោះបឋម ព្រមផ្ដល់ជំនួយមេធាវីឥតគិតថ្លៃក្នុងករណីមានការប្រើហិង្សារហូតឈានដល់ការចាប់ខ្លួនពីសំណាក់អាជ្ញាធរមានសមត្ថកិច្ច។
ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សមកពីអង្គការជាច្រើន បានចែកជាក្រុមតូចៗ ដាក់ពង្រាយគ្រប់ទីកន្លែងនៅបរិវេណទីលានប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីពិនិត្យនិងឃ្លាំមើលស្ថានភាពទូទៅ ទាំងផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស សន្តិសុខ សណ្ដាប់ធ្នាប់ ពិសេសចាំឃ្លាំមើលក្រែងមានការផ្ទុះអំពើហិង្សាកើតឡើង។
អ្នកឃ្លាំមើលទាំងនោះបានចល័តចុះឡើងៗ ដោយក្រុមខ្លះស្ថិតក្នុងហ្វូងបាតុកម្ម ខ្លះនៅក្រៅហ្វូង ខ្លះទៀតប្រចាំការនៅខាងក្រៅបរិវេណទីលានប្រជាធិបតេយ្យ ខ្លះត្រូវពិនិត្យស្ថានការណ៍នៅទីខ្ពស់ដើម្បីឃ្លាំមើលស្ថានភាពបាតុកម្ម ដោយត្រូវសុំផ្ទះពលរដ្ឋនៅជិតនោះឡើងបំពេញភារកិច្ច។
គេអាចសម្គាល់អ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សបានតាមរយៈសម្លៀកបំពាក់អាវកាក់ពណ៌ខៀវ ខ្លះពណ៌ស្ករ និងមានសរសេរអក្សរធំៗ នៅពីក្រោយខ្នងថា «អ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស»។
នាយកប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលអប់រំច្បាប់សម្រាប់សហគមន៍ លោក យ៉េង វីរៈ បញ្ជាក់ថា តួនាទីរបស់អ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស គឺខ្វល់ខ្វាយពីរឿងសង្កេតមើលការអនុវត្តសេរីភាពសិទ្ធិមនុស្ស។
ជាទូទៅការធ្វើបាតុកម្ម ឬការជួបជុំរបស់ពលរដ្ឋទ្រង់ទ្រាយធំ ដូចមហាបាតុកម្មរបស់គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ កាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា កន្លងទៅ ការព្រួយបារម្ភបំផុតនោះ គឺការរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងការផ្ទុះអំពើហិង្សាកើតឡើង។
លោក យ៉េង វីរៈ៖ «ពេលដែលយើងចុះទៅឃ្លាំមើលហ្នឹង គឺលើសកម្មភាពផ្សេងៗ លើការរៀបចំបាតុកម្ម ការប្រមូលផ្តុំ។ យើងមើលថា តើគោលបំណងការប្រមូលផ្តុំ ការធ្វើបាតុកម្មអហិង្សាជាដើមនេះ គាត់មានគោលបំណងស្អី គាត់មានបំណងស្អី ពេលយើងទៅមើលក្រៅពីហ្នឹង យើងអាចមើលតើមានការរារាំង ការរំខាន ឬទប់ស្កាត់ដែរឬទេ? ជួនកាលជួយអន្តរាគមន៍ជួយនិយាយសម្រួលអាចដំណើរការបាន។ យើងសង្កេតឃើញភាគច្រើន ជួនកាលប្រទាំងប្រទើសគ្នាដែរ មានការរារាំង»។
ក្រៅពីនោះ អ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សក៏មានភារៈផ្ដល់សេវាជួយសង្គ្រោះបឋមដល់បាតុករដោយឥតគិតថ្លៃ នៅពេលដែលពួកគាត់មានអាការៈមិនស្រួលខ្លួន។ ក្នុងករណីធ្ងន់ធ្ងរក៏មានការដឹកជនរងគ្រោះទៅមន្ទីរពេទ្យភ្លាមៗដែរ។
មិនខុសគ្នាដែរ ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក អ៊ូ វីវៈ មានប្រសាសន៍ថា បុគ្គលិករបស់អង្គការលោកចំនួន ២០នាក់ បានស្ម័គ្រចិត្តចូលរួមឃ្លាំមើលបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សក្នុងហ្វូងបាតុកម្មដែលរៀបចំឡើងដោយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ នៅពេលកន្លងមក។
លោកបញ្ជាក់ថា អ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សត្រូវស្ថិតជាអាជ្ញាកណ្ដាលក្នុងការឃ្លាំមើល ពេលខ្លះអ្នកឃ្លាំមើលក៏ដើរតួនាទីជាអ្នកអន្តរាគមន៍ក្នុងករណីមានវិវាទ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព បញ្ចៀសអំពើហិង្សា៖ «បើមានជម្លោះមានស្អីក៏យើងនៅតាមឃ្លាំមើលដែរ យើងមិនអាចជួយអន្តរាគមន៍ ឬមួយបញ្ឈប់បានទាំងស្រុងទេ ប៉ុន្តែពេលដែលប៉ូលិសគាត់ឆែកឆេរ អ៊ីចឹងកន្លែងខ្លះយើងលូកដៃអន្តរាគមន៍តាមផ្លូវច្បាប់ ឬតាមគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សបានយើងជួយអន្តរាគមន៍ ហើយជាទូទៅអំណាចទាំងអស់នេះ គឺនៅដៃគណបក្សទាំងពីរទេ ពេលយើងជួយអន្តរាគមន៍ គឺយើងគ្រាន់តែស្នើទេដើម្បីបញ្ចៀសនៃការប៉ះទង្គិចគ្នាទេ»។
ក្នុងករណីមានការចាប់ខ្លួនបាតុករពីសំណាក់អាជ្ញាធរក្នុងប្រការណាមួយនោះ អង្គការរបស់លោកនឹងមានការផ្ដល់សេវាមេធាវីជួយឥតគិតថ្លៃថែមទៀត។
ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍បានវាយតម្លៃប្រហាក់ប្រហែលគ្នាថា ក្រុមបាតុករដែលចូលរួមធ្វើបាតុកម្មហាក់ចេះត្រួតពិនិត្យសន្តិសុខ និងគ្រប់គ្រងស្ថានការណ៍ក្នុងពេលធ្វើបាតុកម្មបានយ៉ាងល្អ។
មន្ត្រីអង្គការសង្គមស៊ីវិលយល់ឃើញថា ការដាក់ពង្រាយអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សកាន់តែច្រើន ឲ្យឃ្លាំមើលពីស្ថានភាពបាតុកម្មនោះអាចចំណេញច្រើន ហើយជួយកាត់បន្ថយការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សពីសំណាក់អាជ្ញាធរ។
នាយកប្រតិបត្តិអង្គការកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ធនធានយុវជន លោក ជាង សុខា បញ្ជាក់ថា យុវជនស្ម័គ្រចិត្តចំនួន ៦០នាក់ បានចែកជាង ២ក្រុមសម្រាប់ឃ្លាំមើលបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងមួយទៀតជួយសង្គ្រោះបឋម។ លោកបន្តថា ការចូលរួមរបស់ក្រុមយុវជននៅពេលនេះ ដោយសារខ្លាចមានការប្រើអំពើហិង្សា ឬការរំលោភបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សកើតឡើង។
លោកបញ្ជាក់ថា យ៉ាងហោចណាស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍ទាំងនោះអាចធ្វើឲ្យអាជ្ញាធរខ្លាចមិនហ៊ានរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស និងកាត់បន្ថយការប្រើអំពើហិង្សា៖ «យើងអាចថា ក្រុមឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សនេះជួយកាត់បន្ថយនូវសកម្មភាពមួយចំនួនដែលពាក់ព័ន្ធនឹងការរំលោភសិទ្ធិ ហើយម្យ៉ាងទៀត វារួមផ្សំជាមួយក្រុមបាតុករដែលទទួលបានការណែនាំទាក់ទងជាមួយការធ្វើបាតុកម្មអហិង្សា អ៊ីចឹងវាធ្វើឲ្យបរិយាកាសនៃការធ្វើបាតុកម្មថ្ងៃមុនប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងរលូន»។
យ៉ាងណាប្រធានក្រុមអ្នកច្បាប់ការពារសិទ្ធិកម្ពុជា លោក សុក សំអឿន និងជាប្រធានសម្របសម្រួលនៃអង្គការច្រាក់ (CHRAC) យល់ឃើញថា វត្តមានរបស់អ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអាចរួមចំណែកកាត់បន្ថយការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។ ប៉ុន្តែការរំលោភសិទ្ធិ ឬមិនរំលោភនោះ គឺអាស្រ័យទៅលើសមត្ថកិច្ចផ្ទាល់ថាបានយល់ពីបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សដល់កម្រិតណា?
អង្គការក្នុងស្រុកចំនួន ៤០ បានបញ្ជូនអ្នកឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សឲ្យចូលរួមសិក្ខាសាលារយៈពេលខ្លីមួយ ដើម្បីរៀនពីចំណុចគន្លឹះដែលត្រូវឃ្លាំមើលបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស ដែលមានមន្ត្រីមកពីអង្គការសហប្រជាជាតិជួយបណ្ដុះបណ្ដាល មុននឹងឲ្យពួកគាត់ពង្រាយកម្លាំងឃ្លាំមើលបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្សនៅពេលមានមហាបាតុកម្មកើតឡើងកាលពីថ្ងៃទី៧ ខែកញ្ញា កន្លងទៅ។
តាមគម្រោងអង្គការសង្គមស៊ីវិលនឹងដាក់កម្លាំងសង្កេតការណ៍បន្ថែមទៀត សម្រាប់ឃ្លាំមើលនៅពេលដែលគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ធ្វើមហាបាតុកម្ម ៣យប់ ៣ថ្ងៃ ទាមទារឲ្យគណបក្សកាន់អំណាចបង្កើតគណៈកម្មការស៊ើបអង្កេតពីភាពមិនប្រក្រតីក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោត ដែលប្រព្រឹត្តទៅនៅថ្ងៃទី១៥ ១៦ និងថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញា ខាងមុខ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។