ការពុំមានឯកសារនេះ គឺបង្កឡើងដោយអាជ្ញាធរភូមិ ដែលមានការរើសអើង ប្រកាន់បក្ខពួក និងខឹងសម្បាចំពោះអ្នកភូមិដែលបាននាំគ្នាបង្កើតជាសហគមន៍ការពារដីធ្លី។
អ្នកភូមិក្ដឹបថ្ម ឃុំគោករមៀត ស្រុកថ្មពួក ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ប្រតិកម្មចំពោះមេភូមិរបស់ខ្លួន ដោយចោទថា មេភូមិរូបនោះមានការរើសអើង ហើយបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន ១៤៩គ្រួសារ ដែលជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិស្របច្បាប់។
តំណាងអ្នកភូមិក្ដឹបថ្ម ឈ្មោះ ប៊ុត ជ្រឹង អាយុ ៥១ឆ្នាំ ថ្លែងថា ប្រជាពលរដ្ឋនៅភូមិក្ដឹបថ្ម កាលពីឆ្នាំ២០០០ អ្នកខ្លះបាននាំគ្នាធ្វើអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ សៀវភៅអត្រានុកូលដ្ឋាន ហើយអ្នកខ្លះបានធ្វើសៀវភៅគ្រួសារ ប៉ុន្តែមានអ្នកភូមិមួយចំនួនទៀត ពុំបានធ្វើទេ ដោយសារជាប់រវល់ធ្វើការ និងនាំគ្នាប្រកបរបររកស៊ីនៅឆ្ងាយពីភូមិ។
ចំណែកអ្នកភូមិដែលមានឯកសារស្របច្បាប់នៅក្នុងភូមិ ត្រូវការខ្ចីលុយពីអង្គការ ក៏នាំគ្នាទៅសុំការបញ្ជាក់ពីមេភូមិ។ ប៉ុន្តែ លោក ជឹម សុជាតិ ជាមេភូមិក្ដឹបថ្ម បដិសេធមិនទទួលស្គាល់ ដោយចោទថា ប្រជាពលរដ្ឋនោះពុំមែនជាអ្នករស់នៅក្នុងភូមិនោះឡើយ៖ «គាត់និយាយថា ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងសហគមន៍ក្ដឹបថ្ម នោះ មិនមែនជាកូនភូមិកូនស្រុករបស់គាត់ទេ តែប្រជាពលរដ្ឋបានទៅតវ៉ាជាមួយគាត់ ចុះអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ ប័ណ្ណអត្រានុកូលដ្ឋាន ដែលចេញពីមេភូមិទៅ មិនទទួលខុសត្រូវ ថាជាប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងភូមិទេ? គាត់ថា គាត់អត់មានទទួលទេ គាត់ចេះតែធ្វើទៅអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ យើងត្រូវការលុយពីអង្គការ ទទួលយកអី គាត់ថាអត់ទទួលយកទេ។ គាត់និយាយថា ធ្វើនៅតំណាងសហគមន៍ ហើយតំណាងសហគមន៍គ្នាមានសិទ្ធិទៅធ្វើខ្ចីលុយអង្គការបាន»។
ប្រជាពលរដ្ឋ ១៤៩គ្រួសារ នៅក្នុងសហគមន៍ក្ដឹបថ្ម នោះ អះអាងថា លោកមេភូមិបានបដិសេធមិនទទួលស្គាល់ ដោយសារតែមានការអន់ចិត្តចំពោះអ្នកភូមិដែលរួបរួមគ្នាបង្កើតជាសហគមន៍ការពារដីធ្លី។ កន្លងទៅនេះ លោកមេភូមិបានរាយការណ៍ទៅសមត្ថកិច្ចប៉ូលិសថា ប្រជាពលរដ្ឋនោះជាអ្នកស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់សហគមន៍ក្ដឹបថ្ម។ ហើយបញ្ហានេះ បានធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនមិនអាចធ្វើឯកសារ និងអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសម្គាល់ខ្លួនបាន។
អ្នកភូមិឈ្មោះ ច័ន្ទ វេច អាយុ ៥២ឆ្នាំ បញ្ជាក់ថា រូបលោក និងគ្រួសារ រស់នៅភូមិក្ដឹបថ្ម ឃុំគោករមៀត មុនពេលលោក ជឹម សុជាតិ ឡើងធ្វើជាភូមិ។ ប៉ុន្តែនៅពេលគ្រួសារលោកទៅសុំធ្វើសៀវភៅគ្រួសារ លោកមេភូមិបដិសេធមិនព្រមធ្វើឲ្យ ដោយនិយាយថា ជាប្រជាពលរដ្ឋនៅដីថ្មី៖ «សមត្ថកិច្ចគេចុះទៅភូមិឃុំ ពេលចុះទៅ គេអត់ធ្វើឲ្យ គេមិនទទួលស្គាល់ថាពួកខ្ញុំជាពួកដីថ្មី គេមិនធ្វើឲ្យ អត់ច្រើនណាស់អត់សៀវភៅគ្រួសារ ចង់ធ្វើប្លង់ដីយកលុយយកកាក់គេ ពេលអង្គការចុះមកតែយើងអត់ យ៉ាប់ដែរ»។
អ្នកភូមិម្នាក់ទៀត ឈ្មោះ យឹម វិត អាយុ ៣៩ឆ្នាំ ថ្លែងថា មូលហេតុសំខាន់ដែលធ្វើឲ្យលោក ជឹម សុជាតិ ជាមេភូមិក្ដឹបថ្ម បដិសេធមិនទទួលស្គាល់ប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងភូមិដូច្នេះ ដោយសារតែករណីទំនាស់ដីធ្លី។ ក្រុមអ្នកភូមិបានអំពាវនាវសុំអាជ្ញាធរឃុំ ស្រុក និងខេត្ត ជួយអន្តរាគមន៍ ព្រោះថាការបដិសេធមិនទទួលស្គាល់របស់មេភូមិ គឺជារឿងចំឡែក។
វិទ្យុអាស៊ីសេរី នៅពុំទាន់អាចសុំប្រតិកម្មពីលោក ជឹម សុជាតិ ជាមេភូមិក្ដឹបថ្ម ដើម្បីបំភ្លឺជុំវិញការលើកឡើងរបស់អ្នកភូមិនេះទេ។
ប៉ុន្តែ លោក គង់ ពៅ ជាមេឃុំគោករមៀត បញ្ជាក់ថា អាជ្ញាធរឃុំបានទទួលព័ត៌មានជុំវិញបញ្ហារបស់អ្នកភូមិក្ដឹបថ្ម នេះហើយ។ លោកថា ក្នុងរយៈពេលកន្លងមក ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតំបន់នោះ អ្នកខ្លះពុំមានលិខិតបញ្ជាក់ការផ្ទេរលំនៅឋាន។ តាមគោលការណ៍របស់អាជ្ញាធរភូមិឃុំ ទាមទារឲ្យអ្នកភូមិទាំងនោះធ្វើលិខិតផ្ទេរកន្លែងស្នាក់នៅ ទើបអាចទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការបាន៖ «ខ្ញុំមិនទាន់ថាយ៉ាងម៉េចទេ ចាំមើលខ្ញុំសិក្សាផ្ទាល់ជាមួយថ្នាក់ភូមិ ហើយប៉ុស្តិ៍រដ្ឋបាល ខ្ញុំឲ្យគាត់ចុះឆែកមើលឯកសារ ដើម្បីឲ្យភូមិហ្នឹងធ្វើការ ឲ្យគាត់បានទទួលប្រាក់កម្ចីពីធនាគារបានស្រួលពាក់ព័ន្ធបញ្ហាដីធ្លី ពាក់ព័ន្ធការរស់នៅរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ បើកាលណាខ្ញុំដឹងមានអាហ្នឹង ហើយភូមិមិនធ្វើ ខ្ញុំធានាខុសត្រូវចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ»។
ចំណែកឯ លោក ប៊ុត ជ្រឹង ប្រធានសហគមន៍ក្ដឹបថ្ម បញ្ជាក់ថា ដីនោះពីមុនមកគ្រប់គ្រងដោយទាហានអភិវឌ្ឍន៍។ ក្រោយមក ទាហានបានប្រគល់ដីនៅភូមិក្ដឹបថ្ម ទំហំ ៥៦០ហិកតារ ឲ្យអ្នកភូមិកាន់កាប់បង្កបង្កើនផល ប៉ុន្តែដីនោះកើតមានទំនាស់រហូត។ លុះដល់ឆ្នាំ២០០៨ អតីតអភិបាលខេត្តបន្ទាយមានជ័យ បានសើរើទំនាស់ដីទំហំ ៥៦០ហិកតារ ដែលបាត់បង់នោះឡើងវិញ ហើយបានរកឃើញដីនៅសល់ទំហំជាង ១១៤ហិកតារ (១១៤,៥៨ហិកតារ) ចែកជូនប្រជាពលរដ្ឋ ៨៣គ្រួសារ។ ប៉ុន្តែ អ្នកភូមិបានយកដីនោះទៅបែងចែកគ្នាឡើងទៅដល់ ១២៩គ្រួសារ ដោយក្នុងមួយគ្រួសារទទួលបានដី ៤រ៉ៃ។ ក្នុងចំណោមដីជាង ១១៤ហិកតារ ដែលអ្នកភូមិកំពុងកាន់កាប់នោះ មានដី ៨ហិកតារ កំពុងកើតមានទំនាស់ជាមួយក្រុមឈ្មួញ និងដីមួយចំនួនទៀតកំពុងមានទំនាស់ជាមួយអ្នកភូមិដូចគ្នា។
លោកបន្តថា រឿងរ៉ាវទាំងអស់នេះហើយដែលធ្វើឲ្យលោកមេភូមិបដិសេធមិនទទួលស្គាល់អ្នកភូមិដែលបានរស់នៅយូរឆ្នាំ មុនពេលដែលលោកមេភូមិ ជឹម សុជាតិ ឡើងកាន់តំណែងមកម៉េ្លះ៖ «គ្រាន់តែមនុស្សនៅក្នុងសហគមន៍យើងមិនមែនកូនចៅគាត់ទេ ហើយប្រជាពលរដ្ឋបានសួរទៀតថា ហេតុអីបានជាមិនមែនជាកូនចៅ ព្រោះសហគមន៍ច្រើនប្រជុំណែនាំប្រាប់ថា យើងជាសហគមន៍ក្ដឹបថ្ម ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អាជ្ញាធរភូមិ អ៊ីចឹងមេភូមិជាម៉ែឪរបស់យើង»។
ការបដិសេធមិនទទួលស្គាល់របស់មេភូមិ បានធ្វើឲ្យអ្នកសម្របសម្រួលសមាគមអាដហុក (Adhoc) ប្រចាំខេត្តបន្ទាយមានជ័យ លោក ស៊ុំ ច័ន្ទគា យល់ថា ជារឿងបែងចែកបក្ខពួករបស់អាជ្ញាធរភូមិ។ លោកបន្តថា ក្នុងនាមជាភ្នាក់ងាររបស់រដ្ឋ ពួកគេមានកាតព្វកិច្ចមើលការខុសត្រូវប្រជាពលរដ្ឋ ជាពិសេស គឺលោកមេភូមិដែលជាអ្នកនៅជិតដិតជាមួយប្រជាពលរដ្ឋតែម្ដង៖ «យើងឃើញឯកសារប្រជាពលរដ្ឋខ្លះរស់នៅដល់ជិត ២០ឆ្នាំ ហើយមិនទាន់មានអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ សៀវភៅគ្រួសារផង ហើយគាត់ចាត់ទុកថា អ្នកនោះឲ្យតែនៅក្នុងសហគមន៍អី អ្នកតវ៉ារឿងដីធ្លី គឺគេអត់ធ្វើឲ្យ ហើយខាងមន្ត្រីមានសមត្ថកិច្ចអះអាងថា រឿងទាំងអស់ហ្នឹងមេភូមិជាអ្នកត្រូវផ្ដល់លេខទិន្នន័យឲ្យពួកគាត់ បើមេភូមិថាអ្នកនោះឯងមករស់នៅថ្មី អត់មានលិខិតផ្ទេរសិទ្ធិពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយ គឺគាត់គេអត់ធ្វើឲ្យ»។
ការសិក្សាបង្ហាញថា ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនមានលិខិតគ្រប់គ្រាន់ និងប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួនទៀតរស់នៅក្នុងភូមិនោះតាំងពីក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ មកម៉េ្លះ។ សមាគមអាដហុក ចាត់ទុកថា ករណីនេះជាការរើសអើង ហើយល្បិចពន្យារពេលរបស់អាជ្ញាធរភូមិ ដើម្បីធ្វើឲ្យខាតបង់ផលប្រយោជន៍របស់អ្នកភូមិ។ ទន្ទឹមគ្នានេះ សមាគមអាដហុក ជំរុញឲ្យអាជ្ញាធរភូមិបំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួនដែលរដ្ឋបានប្រគល់ឲ្យ ហើយបើពុំដូច្នេះទេ ប្រជាពលរដ្ឋទាំងនោះនឹងរងផលប៉ះពាល់ជាច្រើន ដោយសារពុំមានសៀវភៅគ្រួសារ អត់សំបុត្រកំណើត និងពុំមានអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណសម្គាល់ខ្លួនសម្រាប់យកទៅប្រើប្រាស់ក្នុងការបោះឆ្នោត។
ការរើសអើងនេះ កើតមានឡើងដោយសារតែទំនាស់ដីធ្លី។ ដើម្បីរួមគ្នាការពារដីរបស់ខ្លួនដែលរងការរំលោភបំពានពីសំណាក់ក្រុមទាហាន និងក្រុមឈ្មួញនោះ ក្រុមអ្នកភូមិក៏បាននាំគ្នាចងក្រងជាសហគមន៍ឡើង។ ប្រជាពលរដ្ឋ ១៤៩គ្រួសារ នៅពេលមានបញ្ហាកើតឡើង តែងតែនាំគ្នាពិគ្រោះជាមួយសហគមន៍ មិនសូវបានពិគ្រោះជាមួយលោកមេភូមិនោះទេ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត លោក ជឹម សុជាតិ ដែលជាមេភូមិនោះ មានអតីតជាមន្ត្រីយោធាដែលធ្លាប់មានទំនាស់ដីធ្លីជាមួយអ្នកភូមិថែមទៀត៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។