អង្គការខ្មែរជំរឿននិងការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ (Licadho) រកឃើញថា គិតត្រឹម ៣ខែ ដើមឆ្នាំ២០១៤ វិបត្តិដីធ្លីផ្ដើមចេញពីគោលនយោបាយដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចបានជះឥទ្ធិពលមិនល្អ ដែលបង្កឲ្យមានផលប៉ះពាល់ទៅលើប្រជាពលរដ្ឋជាង ២ពាន់គ្រួសារ ក្នុងខេត្តក្រុងចំនួន ១៣។ ក៏ប៉ុន្តែភាគីតំណាងរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកថា បើរបាយការណ៍ដែលរកឃើញដោយអង្គការសង្គមស៊ីវិលនេះ ពិតជាមាននិន្នាការកណ្ដាលមែន នោះរដ្ឋាភិបាលនឹងយកមកពិចារណា។
អ្នកសម្របសម្រួលបច្ចេកទេសស៊ើបអង្កេតអង្គការលីកាដូ លោក អំ សំអាត ចាត់ទុកថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលមិនដែលយកចិត្តទុកដាក់ពីរបកគំហើញនៃរបាយការណ៍ដែលអង្គការសង្គមស៊ីវិលរកឃើញក្នុងន័យកែលំអនិងស្ថាបនានេះ វាជាផ្នែកមួយនៃការបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាល និងជាការអាម៉ាស់ដែលរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងផ្ទាល់តែងប្រកាសពីឆន្ទៈក្នុងការកែទម្រង់រដ្ឋម្ដងហើយម្ដងទៀតលើបញ្ហាដីធ្លីនេះ។
ផ្ទុយពីការរិះគន់នេះ ក្នុងពេលកន្លងទៅ គោលនយោបាយស៊ីជម្រៅលើវិបត្តិដីធ្លីនេះ រដ្ឋាភិបាលខំខ្លាំងណាស់មកហើយ ដូចជាប្រឹងប្រែងបង្កើតឲ្យមានក្រុមនិស្សិតរបស់សម្ដេចតេជោ កាលពីចុងឆ្នាំ២០១២ និងដើមឆ្នាំ២០១៣ ចុះវាស់ដីជូនប្រជាពលរដ្ឋ ហើយជាពិសេស កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០១២ ផ្អាកការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ដែលរងការរិះគន់ថា ជាប្រភពនៃបញ្ហាមិនចេះចប់មិនចេះហើយនោះថែមទៀតផង។
លោក អំ សំអាត៖ «ទោះជាមានការផ្ដល់ក៏ដោយ មានក្រុមហ៊ុនមួយចំនួន គឺរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់បានពិនិត្យ និងសើរើទេថា ក្រុមហ៊ុនហ្នឹងគាត់អនុវត្តបានត្រឹមត្រូវបានឬមិនបាន។ បើសិនជាក្រុមហ៊ុនទាំងអស់ហ្នឹង មិនមានការផ្ដល់ត្រឹមត្រូវទៅតាមលក្ខខណ្ឌទេ ត្រូវតែដក់អាជ្ញាប័ណ្ណរបស់គាត់»។
ក៏ប៉ុន្តែបើជាបែបនេះក៏ដោយចុះ ក៏បញ្ហាទាំងនេះនៅតែកើតឡើង ហើយការកើតច្រំដែលនេះ រឹតតែបន្តរីកធំឡើងប្រៀបដូចជំងឺមហារីកដូច្នោះដែរ។
លោក អំ សំអាត ចាត់ទុកថា គោលនយោបាយផ្អាកបណ្ដោះអាសន្ននៃការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចនេះ មានភាពលាក់លៀម និងមិនអាចជឿទុកចិត្តបានឡើយ៖ «បើយើងពិនិត្យទៅមើលវិធានការរបស់រដ្ឋាភិបាល។ ទីមួយនៅឆ្នាំ២០១២ ក្នុងខែ៥ ហ្នឹង គឺរដ្ឋាភិបាលបានសម្រេចផ្អាកការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចទៅដល់ក្រុមហ៊ុន ហើយឲ្យពិនិត្យឡើងវិញទៅលើបណ្ដាក្រុមហ៊ុនទាំងអស់។ តើក្រុមហ៊ុនទាំងអស់ហ្នឹងគាត់បានបំពេញលក្ខខណ្ឌ ឬក៏រំលោភបំពានទៅលើសិទ្ធិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែរឬអត់? ហើយទាំងនៅពេលហ្នឹង គឺមានចាត់កម្លាំងនិស្សិតដែលឧបត្ថម្ភផ្ទាល់ដោយសម្ដេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីតែម្ដង ចុះវាស់វែងទៅលើបញ្ហាដីធ្លី ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ដីរដ្ឋ និងព្រៃរបស់រដ្ឋ ប៉ុន្តែវិធានការទាំងអស់ហ្នឹងវាមានប្រសិទ្ធភាពដែរ ប៉ុន្តែមិនឆ្លើយតបនឹងតម្រូវការរបស់ពលរដ្ឋទេ»។
ចំណែកឆ្នាំ២០១៤ នាំមកនូវរលកថ្មីនៃជម្លោះដីធ្លីនៅកម្ពុជា។ នេះគឺជាចំណងជើងនៃរបាយការណ៍ដែលអង្គការលីកាដូ ចេញផ្សាយក្នុងរយៈពេល ៣ខែ ដើមឆ្នាំ២០១៤ នេះ ហើយក៏ជាប្រធានបទដ៏ក្ដៅគគុក និងកំពុងកើតឡើងយ៉ាងពុះកញ្ជ្រោលនៃបញ្ហាដីធ្លីនៅកម្ពុជា ផងដែរ។
របាយការណ៍ដែលអង្គការលីកាដូ ចេញផ្សាយនៅថ្ងៃទី១ មេសា បានរកឃើញថា គិតត្រឹមខែមករា រហូតដល់ខែមីនា ដើមឆ្នាំ២០១៤ នេះ មានប្រជាពលរដ្ឋជាង ២ពាន់គ្រួសារក្នុងចំណោម ១៣ រាជធានី ខេត្តក្រុង ដែលមានការិយាល័យរបស់អង្គការលីកាដូ ប្រតិបត្តិ។ ពួកគេទាំងនោះកំពុងរងផលប៉ះពាល់ក្រោមគោលនយោបាយសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច។
លោក អំ សំអាត អ្នកសម្របសម្រួលបច្ចេកទេសស៊ើបអង្កេតអង្គការលីកាដូ ថ្លែងថា នេះជាការបរាជ័យដ៏អាម៉ាស់របស់រដ្ឋាភិបាល ដែលនៅតែបណ្ដែតបណ្ដោយឲ្យបញ្ហាច្រំដែលតាំងពីជាង ១៤ឆ្នាំមុន បន្តកើតឡើងសាជាថ្មីម្ដងទៀតនេះ។
លោក អំ សំអាត៖ «យើងឃើញថា បញ្ហាធ្វើបាតុកម្មទាមទាររឿងដីធ្លីនេះ គឺជាហែហូរកន្លងមក។ ឥឡូវចាប់ផ្ដើមកក្រើកឡើងវិញ។ អ៊ីចឹងរដ្ឋាភិបាលខ្លួនឯងបានទទួលស្គាល់ថា បញ្ហាដីធ្លីនេះ ពិតជាមានមែន។ ប៉ុន្តែទាស់ត្រង់ថា យន្តការនៃការដោះស្រាយអត់មានប្រសិទ្ធភាព។ អាការដែលអត់ប្រសិទ្ធភាពដែលអូសបន្លាយនេះហើយ ធ្វើឲ្យពលរដ្ឋរងគ្រោះដោយសារបញ្ហាដីធ្លីហ្នឹងជាបន្តបន្ទាប់ ហើយឥឡូវបញ្ហាហ្នឹងក៏កើតមានថ្មីទៅទៀត»។
សម្រាប់លោក ឈាង វុន ភាគីតំណាងដោយរដ្ឋាភិបាលវិញចាត់ទុកថា គេមិនខ្វាយខ្វល់អ្វីច្រើនឡើយជុំវិញរបាយការណ៍ដែលផ្សព្វផ្សាយដោយអង្គការលីកាដូនេះ។
លោក ឈាង វុន អះអាងថា គេដឹងរួចជាស្រេចហើយថា អង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលទំនងទទួលលុយជំនួយពីសហរដ្ឋអាមេរិកភាគច្រើននេះ មាននិន្នាការបែបណានោះ៖ «យើងមិនទៅឈឺក្បាលនឹងគាត់លើកទេ លីកាដូ ហ្នឹង ព្រោះយើងដឹងថា គាត់និន្នាការគាត់ខាងណា ហើយបើគាត់និន្នាការរបស់គាត់ទៅខាងគណបក្សប្រឆាំង ខ្ញុំយល់ថា ការលើកឡើងរបស់មានអីគួរឲ្យចាប់អារម្មណ៍ទេ»។
បើទោះជារបាយការណ៍ដែលដាក់ចំណងជើងថា ឆ្នាំ២០១៤ នាំមកនូវរលកថ្មីនៃជម្លោះដីធ្លីនៅកម្ពុជា នៅមិនទាន់បានកំណត់ពីទំហំដីដែលទទួលរងផលប៉ះពាល់ក្ដី ក៏របាយការណ៍នេះបានបញ្ហាផងដែរថា ក្នុងរយៈពេល ១៣ឆ្នាំ កន្លងទៅនេះ គិតចាប់ពីឆ្នាំ២០០០ មក ប្រជាពលរដ្ឋជាងកន្លះលាននាក់ហើយ បានរងផលប៉ះពាល់ពីការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចលើផ្ទៃដីជាង ២លានហិកតារ ដោយគិតត្រឹម ១៣ រាជធានី ខេត្តក្រុង ដែលមានការិយាល័យរបស់អង្គការលីកាដូ។
របាយការណ៍បន្តថា ក្រោមគោលនយោបាយនេះហើយ បានធ្វើឲ្យពលរដ្ឋត្រូវរស់នៅដោយគ្មានសំណង ហើយពួកគេត្រូវចាកចេញដោយបង្ខំ។ លើសពីនេះទៀត អ្នកណាដែលហ៊ានតវ៉ាត្រូវចាប់ខ្លួនដាក់ពន្ធនាគារ និងចោទប្រកាន់តាមផ្លូវតុលាការ ដោយចោទថា បំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ក្រុមហ៊ុន។
លោក អំ សំអាត គិតថា ផ្អែកតាមការស្រាវជ្រាវរកឃើញបញ្ហាកើតពីរឿងដីធ្លីនេះ ពុំមែនជាកំហុសរបស់ប្រជាពលរដ្ឋឡើយ ក៏ប៉ុន្តែថា នោះគឺជាបញ្ហាភាគច្រើនផ្ដើមដោយបញ្ហាផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច ដែលជាគោលនយោបាយរបស់រដ្ឋាភិបាលប៉ុណ្ណោះ។
លោកបន្តថា ការស្រាវជ្រាវថ្មីបំផុតនេះរកឃើញថា ក្រុមហ៊ុនចិនមួយឈ្មោះ ឡាន ហ្វេង (Lan Feng) ដែលទទួលបានសិទ្ធិជួលដីពីរដ្ឋាភិបាលរយៈពេលជិត ១០០ឆ្នាំ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ បានបម្លែងខ្លួនរហូតដល់ ៤ក្រុមហ៊ុនផ្សេងទៀត។ លោកចាត់ទុកថា នេះគឺជាចំណុចដ៏តូចមួយក្នុងចំណោមកំហុសដ៏ច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ទៀត ដែលជាមូលហេតុនៃជម្លោះដីធ្លីនេះ។
លោក អំ សំអាត៖ «ក្រុមហ៊ុនជាគោលគឺអាចតែមួយទេ ប៉ុន្តែដោយសារថា ប្រទេសកម្ពុជា យើង ច្បាប់ភូមិបាលបានកំណត់ហើយថា ក្រុមហ៊ុនមួយទទួលបានតែយ៉ាងច្រើនបំផុត ១ម៉ឺនហិកតារ។ អ៊ីចឹងបានជាក្រុមហ៊ុនចិន ឬក្រុមហ៊ុនខ្លះ គាត់បំបែកខ្លួនជាក្រុមហ៊ុនតូចៗទៀត ដើម្បីបានទទួលនូវដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចច្រើន ដូចជាក្រុមហ៊ុនចិននេះ គឺ ៥ក្រុមហ៊ុន ៥ម៉ឺនហិកតារ។ ប៉ុន្តែនៅតាមច្បាប់ថា ក្រុមហ៊ុនគោលមួយទទួលបានដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចហ្នឹងតែ ១ម៉ឺនហិកតារទេ។ នេះដែលយើងមើលឃើញ»។
ឆ្លើយតបបញ្ហានេះ លោក ឈាង វុន សមាជិករដ្ឋសភា និងជាភាគីតំណាងដោយរដ្ឋាភិបាលអះអាងថា បើរបាយការណ៍ដែលអង្គការលីកាដូ បានផ្សព្វផ្សាយនេះ មានចេតនាក្នុងន័យចង់ឲ្យស្ថានការណ៍នៅកម្ពុជា មានការវិវត្តន៍ដោយសុចរិតនោះ រដ្ឋាភិបាលនឹងពិចារណា ហើយនិងត្រួតពិនិត្យ។
លោក ឈាង វុន៖ «ជាចំណុចមួយដែលត្រូវយកមកពិចារណា ដែលគាត់និយាយហ្នឹងយល់ទេ មិនមែនមានតែគាត់និយាយទេ មានគេផ្សេងទៀតនិយាយច្រើនដែរ ប៉ុន្តែយើងពិចារណាមើលទៅ។ សម្បទានដីធ្លីវាមានពីរយ៉ាង សម្បទានដីធ្លីខាងសម្បទានដីសេដ្ឋកិច្ច ហើយនិងសម្បទានដីធ្លីក្នុងការធ្វើសម្បទានសង្គមកិច្ច»។
លោក អំ សំអាត យល់ឃើញថា បើរដ្ឋាភិបាលចង់បញ្ចប់ភាពឈឺចាប់នៃបញ្ហាដីធ្លីនេះ រដ្ឋាភិបាលគប្បីអនុវត្តកម្មវិធីនយោបាយ បញ្ឈប់ការបណ្ដេញចេញ ហើយផ្ដល់សំណងឲ្យបានគ្រប់គ្រាន់។ ជាងនេះទៀត ពិនិត្យឲ្យបានល្អិតល្អន់ឡើងវិញចំពោះការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ច និងដីសម្បទានដទៃទៀត។ បន្ថែមពីលើនេះ រដ្ឋាភិបាលគប្បីបញ្ចប់ការផ្ដល់ដីសម្បទានសេដ្ឋកិច្ចជាថ្មី រហូតដល់ការត្រួតពិនិត្យបានបញ្ចប់៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។