ក្រុមស្រាវជ្រាវកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតរបស់ជប៉ុន បានជួបតំណាងគណបក្សទាំងពីរដាច់ដោយឡែកពីគ្នា និងក្រុមបច្ចេកទេសគណបក្សទាំងពីររួមគ្នាដូចការគ្រោងទុក នៅថ្ងៃទី២២ តុលា នៅឯវិមានរដ្ឋសភា។
ភាគីជប៉ុន បានលើកឡើងថា ការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោតអាស្រ័យលើគណបក្សទាំងពីរចង់បាន ហើយថា កម្ពុជា ជាប្រទេសមួយដែលជប៉ុន ចាប់អារម្មណ៍លើការបោះឆ្នោតចាប់តាំងពីការបោះឆ្នោតជាលើកដំបូង កាលពីឆ្នាំ១៩៩៣ មក ហើយជប៉ុន ចង់ឃើញកម្ពុជា មានការបោះឆ្នោតដ៏ល្អមួយនៅពេលខាងមុខ។
តំណាងរដ្ឋាភិបាលជប៉ុន បានជួបតំណាងគណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរ និងបានបង្ហាញលទ្ធផលនៃបញ្ហាបោះឆ្នោតកន្លងមក ថាមានបញ្ហាមិនប្រក្រតីមួយចំនួនដែលជាដើមចមធ្វើឲ្យមានទំនាស់ក្រោយពេលបោះឆ្នោត។
បញ្ហាសំខាន់ៗមួយចំនួនដែលជប៉ុន បានរកឃើញក្នុងដំណើរការបោះឆ្នោតកាលពីឆ្នាំ២០១៣ នោះ គឺមានបញ្ហាច្បាប់ កង្វះខាតមន្ត្រីរៀបចំការបោះឆ្នោត ភាពមិនទុកចិត្តរបស់សមាសភាពគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត គ.ជ.ប និងការដោះស្រាយវិវាទមិនបានត្រឹមត្រូវ ជាដើម។
ឯកអគ្គរាជទូតជប៉ុន ប្រចាំនៅកម្ពុជា លោក កួម៉ាម៉ារុ យុជិ (Kumamaru Yuji) មានប្រសាសន៍ថា ក្រុមស្រាវជ្រាវជប៉ុន បានបង្ហាញអំពីលទ្ធផលដែលក្រុមតាមដានការបោះឆ្នោតនេះ បានមកសិក្សាអំពីការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា កាលពីខែឧសភា កន្លងទៅ។ លោកបញ្ជាក់ថា ជប៉ុន ចង់ធ្វើយ៉ាងណាដើម្បីធ្វើឲ្យប្រសើរនូវនីតិវិធីបោះឆ្នោត និងអាចលើកកម្ពស់សមត្ថភាពក្នុងការអនុវត្តដំណើរការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជា។ ទន្ទឹមនឹងនេះ កម្ពុជា ត្រូវជំរុញការលើកកម្ពស់ការយល់ដឹងដល់ប្រជាជនទូទៅ នៅពេលរៀបចំការបោះឆ្នោត ហើយបញ្ហាសំខាន់នោះ គឺត្រូវរៀបចំបញ្ជីចុះឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតជាថ្មី៖ «យើងតែងតែដើរតួនាទីទាំងនេះតាំងពីកម្ពុជា ស្ដារឡើងវិញនូវសន្តិភាពក្នុងឆ្នាំ១៩៩២-១៩៩៣។ យើងបានយកចិត្តទុកដាក់ច្រើនចំពោះតំបន់នេះ ហើយខ្ញុំគិតថា វាមានសារសំខាន់ដែលកម្ពុជា នឹងមានការអភិវឌ្ឍលើគ្រប់វិស័យ ទាំងនយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច ហើយយើងចង់ជួយផងដែរ កន្លែងណាដែលយើងអាចជួយបាន»។
ឯកអគ្គរាជទូតជប៉ុន កួម៉ាម៉ារុ បញ្ជាក់ថា បញ្ហាកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតនេះមិនទាន់បញ្ចប់នៅឡើយ ដែលក្រុមការងារជប៉ុន បានមកបង្ហាញអំពីលទ្ធផលនៅពេលនេះ ក៏ប៉ុន្តែក្រុមការងារជប៉ុន នឹងធ្វើការពិភាក្សាបន្តទៀតជាមួយគណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរ តែសំខាន់ អ្វីដែលជប៉ុន អាចជួយបាននោះ អាស្រ័យលើការចង់បានរបស់គណបក្សទាំងពីរ ថាតើចង់ឲ្យជប៉ុន ជួយលើផ្នែកបោះឆ្នោតនេះក្នុងកម្រិតណា?
ក្រុមស្រាវជ្រាវជប៉ុន បានមកបង្ហាញលទ្ធផលនៃការរកឃើញការស្រាវជ្រាវរបស់ខ្លួនកន្លងមកនោះ មានបីដំណាក់កាល។ ដំណាក់កាលទី១ ក្រុមតាមដានការបោះឆ្នោតជប៉ុន នេះ បានជួបជាមួយតំណាងក្រុមបច្ចេកទេស ធ្វើកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតរបស់គណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរ។ ដំណាក់កាលទី២ ជួបជាមួយតំណាងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលដឹកនាំដោយមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់គណបក្សនេះ គឺលោក ប៊ិន ឈិន ក៏ប៉ុន្តែជាការប្រជុំបិទទ្វារ ដោយខាងគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា មិនអនុញ្ញាតឲ្យអ្នកសារព័ត៌មានចូលទៅក្នុងបរិវេណសភា យកព័ត៌មាន និងមិនបានធ្វើសន្និសីទសារព័ត៌មានឡើយក្រោយពីជំនួបនោះ។
រហូតដល់ដំណាក់កាលទី៣ ទើបគេអនុញ្ញាតឲ្យចូលសភា គឺនៅពេលក្រុមស្រាវជ្រាវជប៉ុន ជួបជាមួយតំណាងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ចាប់ផ្ដើមពីម៉ោង ១១ ដល់ម៉ោង ១២ និង ២០នាទីថ្ងៃត្រង់។
វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនអាចទាក់ទងសុំការបំភ្លឺពីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ប៊ិន ឈិន ដើម្បីសួរអំពីបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី២២ តុលា។
ចំណែកខាងតំណាងគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក គួយ ប៊ុនរឿន ថ្លែងឲ្យដឹងនៅក្រោយពេលជំនួបនោះថា ជប៉ុន ចង់ធ្វើកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតលើកនេះ គឺភាគីទាំងអស់អាចទទួលយកបាន ធានានិរន្តរភាពនៃការបោះឆ្នោត ការគោរពសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋឲ្យមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតគ្រប់គ្នា និងជៀសវាងនូវវិបត្តិបោះឆ្នោត។ លោក គួយ ប៊ុនរឿន សង្កត់ធ្ងន់ថា គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ចង់ឲ្យមានបញ្ជីបោះឆ្នោតថ្មី ដែលធ្វើឡើងតាមប្រព័ន្ធអេឡិចត្រូនិក (Electronic) និងទាមទារឲ្យជប៉ុន បន្តឃ្លាំមើលកិច្ចព្រមព្រៀងរបស់គណបក្សទាំងពីរលើការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោត៖ «ទី២ យើងចង់ឲ្យមានការពន្លឿនការរៀបចំនៃអង្គការរៀបចំការបោះឆ្នោតហ្នឹងឲ្យបានលឿន ហើយទី៣ យើងចង់ឲ្យមានការបោះឆ្នោតមួយចេញប្រញាប់ ដោយសារគោលដៅនៃជំនួយរបស់ជប៉ុន គឺរង់ចាំនៃភាគីកម្ពុជា មានការស្រុះស្រួលគ្នាជ្រើសរើសយកកំណែទម្រង់របៀបណា ហើយជាពិសេសចំណុចដែលមានចែងក្នុងការព្រមព្រៀងកន្លងមក គឺការរៀបចំបញ្ជីបោះឆ្នោតថ្មី»។
លោក គួយ ប៊ុនរឿន បន្ថែមថា ប្រសិនបើជប៉ុន នឹងជួយរៀបចំប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតថ្មីនោះ គ.ជ.ប.ថ្មីនឹងស្នើសុំអ្នកជំនាញពីជប៉ុន ដើម្បីមកជួយរៀបចំដោយផ្ទាល់នៅពេលខាងមុខ។ លោកបញ្ជាក់ថា ជប៉ុន ក៏រកឃើញថា បញ្ជីបោះឆ្នោតចាស់មានបញ្ហា។ ដូច្នេះ បញ្ហាចម្បង គឺ គ.ជ.ប.ថ្មី ត្រូវតែរៀបចំបញ្ជីបោះឆ្នោតថ្មី ហើយនិងសុំជំនួយពីជប៉ុន អំពីបញ្ហានេះ។
ទាក់ទងបញ្ហានេះដែរ នាយកប្រតិបត្តិអង្គការខុមហ្វ្រែល (Comfrel) និងតំណាងសម្ព័ន្ធកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោត អឺរ៉ា (ERA) លោក គល់ បញ្ញា មានប្រសាសន៍ថា ជប៉ុន មានតួនាទីសំខាន់ណាស់ក្នុងការជំរុញឲ្យគណបក្សទាំងពីរ ទទួលយកការកែទម្រង់ការបោះឆ្នោតឲ្យស្របតាមនិយាមអន្តរជាតិ។ លោកបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាល ឬគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ត្រូវតែអនុវត្តកិច្ចសន្យាកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតជាមួយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដើម្បីជៀសវាងនូវបញ្ហានៅពេលបោះឆ្នោត។
ក្រុមស្រាវជ្រាវជប៉ុន មកជួបតំណាងគណបក្សទាំងពីរនេះ នៅខណៈក្រុមបច្ចេកទេសគណបក្សជាប់ឆ្នោតទាំងពីរ កំពុងតែធ្វើសេចក្ដីស្នើច្បាប់ស្ដីពីការរៀបចំ និងការប្រព្រឹត្តទៅនៃគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត។ ប៉ុន្តែ តំណាងគណបក្សទាំងពីរនៅខ្វែងគំនិតគ្នានៅត្រង់ចំណុចការជ្រើសរើសអគ្គលេខាធិការ និងអគ្គលេខាធិការរង គ.ជ.ប.ថ្មី ហើយនឹងយកចំណុចខ្វែងគំនិតគ្នាដាក់ជូនថ្នាក់ដឹកនាំ បន្ទាប់មកនឹងជជែកគ្នាជាថ្មីទៀតនៅដើមសប្ដាហ៍ក្រោយ។
ជប៉ុន នឹងមានដំណាក់កាលទី២ទៀតក្នុងការជួយធ្វើកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោតនេះ នៅបន្ទាប់ពីគណបក្សទាំងពីរបានរៀបចំស្ថាប័នបោះឆ្នោតរួចរាល់នៅពេលខាងមុខ។ ក្រុមស្រាវជ្រាវជប៉ុន នឹងរៀបចំដំណើរទស្សនកិច្ចសិក្សានៅប្រទេសជប៉ុន ដើម្បីស្វែងយល់អំពីបទពិសោធន៍នៃការរៀបចំការបោះឆ្នោតនៅប្រទេសជប៉ុន រៀបចំផែនការជាក់លាក់អំពីកំណែទម្រង់ការបោះឆ្នោត៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។