ការថយចុះអ្នកទៅបោះឆ្នោតនោះ ដោយសារតែប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបានចាកចេញពីស្រុកទៅធ្វើការងារនៅក្រៅប្រទេស ដែលមិនអាចត្រឡប់មកបោះឆ្នោតវិញបាន។
តើមានដំណោះស្រាយយ៉ាងណា នៅពេលដែលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសត្រូវការចូលរួមបោះឆ្នោត?
បច្ចុប្បន្ន ពីមួយថ្ងៃទៅមួយថ្ងៃ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលខ្វះខាតជីវភាពរស់នៅ ដោយសារតែគ្មានការងារធ្វើ បានសម្រេចចិត្តចាកចេញពីគ្រួសារទៅរកការងារធ្វើនៅក្រៅប្រទេសជាបន្តបន្ទាប់។
ក្រុមអ្នកចំណាកស្រុកទាំងនោះ ខ្លះជ្រើសយកការងារជាកម្មករនៅឯប្រទេសថៃ ខ្លះទៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី និងខ្លះទៀតទៅកាន់ប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូងជាដើម។ កម្មករជាច្រើន កំពុងនាំគ្នាទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ បើទោះបីជាការចូលទៅធ្វើការនោះមិនស្របច្បាប់ក៏ដោយ។
នៅឃុំត្រពាំងធំ នៃស្រុកប្រាសាទបាគង ចម្ងាយប្រមាណជាង ២០គីឡូម៉ែត្រ ភាគខាងកើតពីទីរួមខេត្តសៀមរាប គឺប្រជាពលរដ្ឋនៅតាមភូមិជាច្រើនបាននាំគ្នាចំណាកស្រុកជាបន្តបន្ទាប់។
ស្ត្រីអ្នកភូមិអន្លង់ពីរ នៃឃុំត្រពាំងធំ ម្នាក់ គឺលោកស្រី ប៉ូ មី។ លោកស្រីបានមានប្រសាសន៍ថា ប្ដីរបស់គាត់បានទៅធ្វើការសំណង់នៅឯប្រទេសថៃ ជិត ២ឆ្នាំហើយ។ លោកស្រីមិនប្រាកដថា តើប្ដីរបស់លោកស្រីអាចនឹងវិលត្រឡប់មកបោះឆ្នោតនាខែកក្កដា ខាងមុខបានដែរឬយ៉ាងណាទេ?៖ «ប្ដីខ្ញុំម៉ៅការមានមុខរបរដែរ ប៉ុន្តែកម្មករដែលធ្វើជាមួយគាត់ទៅថៃ គាត់ក៏ទៅថៃ ដែរ។ ប្ដីខ្ញុំដល់ពេលភ្ជុំ ដាច់អាណត្តិ បើគេតឱ្យទៅវិញ បើគេអត់តឈប់ទៅ។ ទៅច្រើនត្រឹម ៥០-៦០នាក់អី។ ភូមិគេទៅស្ងាត់ពីផ្ទះ»។
ចំណែកស្ត្រីឈ្មោះ ចាន់ សារិត នៅភូមិអន្លង់ពីរ ដែរ បានមានប្រសាសន៍ថា ប្ដីរបស់គាត់ទើបតែទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ។ ការចូលទៅធ្វើការនោះ គឺមិនស្របច្បាប់ទេ ក៏ប៉ុន្តែប្ដីរបស់លោកស្រីនៅតែទៅតាមគេ ដោយសារតែជីវភាពគ្រួសារខ្វះខាត៖ «បើប្ដីខ្ញុំវិញមានតែស្រូវស៊ី។ ដីស្រែកន្លះហិកតារ ហូបអត់គ្រប់ទេ ឃើញតែជំពាក់គេ ដល់ពេលបានច្រូតមកក៏សងគេអស់ នៅសល់ ២-៣ការុង ស៊ីក៏អត់គ្រប់រាល់តែឆ្នាំ។ អាកង់ក៏គ្មានជិះ ក៏នឹកឃើញថាទៅឯណោះចុះក្រែងបានខ្លះ»។
នៅឃុំត្រពាំងធំ ដែលមានភូមិទាំងអស់ចំនួន៩ គឺមានប្រជាពលរដ្ឋចាកចេញពីផ្ទះទៅរកការងារធ្វើកាន់តែច្រើនឡើងៗ។
ជំទប់ទី១ ឃុំត្រពាំងធំ លោក ផម ចេស បានសម្ដែងការព្រួយបារម្ភចំពោះការចំណាកស្រុករបស់ប្រជាពលរដ្ឋទាំងនោះ។ លោក ផម ចេស ជឿថា ក្រុមអ្នកភូមិដែលចំណាកស្រុកទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេសទាំងនោះ អាចនឹងធ្វើឱ្យបាត់ចំនួនអ្នកបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រអាណត្តិទី៥ ដែលនឹងប្រព្រឹត្តទៅនៅចុងខែកក្កដា ខាងមុខ៖ «ចំណាកស្រុកច្រើនជាងគេ គឺមានភូមិកូនសត្វ អានោះសឹងតែថា ៥០% ហើយក្រៅពីនោះប្រហែលជា ៣០% ទេ បើនៅភូមិភ្នំដី ចំណាកស្រុកដែរ ប៉ុន្តែវិលមកវិញខ្លះហើយ។ ខ្ញុំមិនសង្ឃឹមទេថានឹងបោះឆ្នោតបាន ១០០% ទេ អ្នកដែលទៅប្រទេសក្រៅ។ ១០០ បានតែ ១០ មកបោះឆ្នោតទេ ក្រៅពីនោះអត់ហើយ»។
នៅខេត្តសៀមរាប គឺស្រុកជាច្រើនដែលកំពុងមានបញ្ហាចំណាកស្រុក ទៅរកការងារធ្វើនេះ។ ប្រធានគណៈកម្មការរៀបចំការបោះឆ្នោតខេត្តសៀមរាប លោក នឹម វ៉ាន់សំ បានមានប្រសាសន៍ថា ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជិត ១លាននាក់ ដែលរស់នៅខេត្តសៀមរាប គឺចំនួនប្រមាណជាង ៥៧ម៉ឺននាក់ បានចុះឈ្មោះបោះឆ្នោត ក៏ប៉ុន្តែលោកមិនដឹងថា នៅក្នុងចំណោមនោះមានអ្នកចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតប៉ុន្មាននាក់ ដែលចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេសនោះទេ។
មិនមែនតែខេត្តសៀមរាប ទេ ដែលប្រជាពលរដ្ឋបានធ្វើចំណាកស្រុកទៅធ្វើការឯក្រៅប្រទេសនោះ គឺនៅតាមបណ្ដាខេត្តជាច្រើន កំពុងមានបញ្ហាដូចគ្នាដែរ។
នាយកប្រតិបត្តិគណៈកម្មាធិការដើម្បីការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ខុមហ្វ្រែល (COMFREL) លោក គល់ បញ្ញា បានមានប្រសាសន៍ថា លោកយល់ថា កម្មករខ្មែរមួយចំនួនដែលចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេសនោះ គឺខ្លះអាចនឹងមិនបានចូលរួមបោះឆ្នោតនៅខែកក្កដា ខាងមុខនេះទេ។
ទោះយ៉ាងណា ខុមហ្វ្រែល មិនអាចបញ្ជាក់អំពីតួលេខច្បាស់លាស់ ដែលថា តើនឹងមានកម្មករខ្មែរចំនួនប៉ុន្មាននាក់ ដែលមិនបានចូលរួមការបោះឆ្នោត ដោយសារតែជាប់ការងារនៅក្រៅប្រទេសនោះទេ។ ខុមហ្វ្រែល គ្រាន់តែប៉ាន់ប្រមាណថា ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលមានឈ្មោះបោះឆ្នោត គឺប្រហែលពី ៣០ម៉ឺន ទៅ ៥០ម៉ឺននាក់ ទំនងជាមានបញ្ហា ដោយសារតែចេញទៅធ្វើការនៅក្រៅប្រទេស ហើយមិនអាចវិលត្រឡប់មកចូលរួមបោះឆ្នោតបាន។
ទោះយ៉ាងណា គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត បានចាត់ទុកថា បញ្ហានេះមិនមែនជារឿងថ្មីទេ។
អគ្គលេខាធិការ គ.ជ.ប លោក ទេព នីថា បានមានប្រសាសន៍ថា កន្លងទៅប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួននៅតំបន់ប៉ោយប៉ែត ដែលចុះឈ្មោះបោះឆ្នោតហើយ បានទៅធ្វើការនៅប្រទេសថៃ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលដល់ថ្ងៃបោះឆ្នោត គឺគាត់មិនសូវវិលត្រឡប់មកទេ។ ចំណែក គ.ជ.ប និងអាជ្ញាធរ តែងធ្វើការផ្សព្វផ្សាយនៅតាមច្រកព្រំដែន ទាំងផ្ទាល់មាត់ និងបិទខិត្តប័ណ្ណផ្សេងៗ ដើម្បីឱ្យប្រជាពលរដ្ឋដែលចេញចូលព្រំដែនបានជ្រាប។ លោក ទេព នីថា បញ្ជាក់ថា ចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលឆ្លងដែនទៅធ្វើការព្រឹក វិលវិញល្ងាច គឺមិនមានបញ្ហាទេ។ នៅពេលដែលបោះឆ្នោត គឺអាជ្ញាធរបានបិទច្រកព្រំដែនរហូតដល់បោះឆ្នោតហើយ ទើបបើកវិញ ក៏ប៉ុន្តែ ចំពោះអ្នកទៅធ្វើការរយៈពេលយូរ និងទៅប្រទេសឆ្ងាយ ដូចជាកូរ៉េ និងម៉ាឡេស៊ី ជាដើមនោះ គឺនៅតែមិនអាចដោះស្រាយបាន។
លោក ទេព នីថា៖ «តាមពិតទៅ បងប្អូនដែលនៅខាងក្រៅភាគច្រើន គាត់ដឹងពីកាលបរិច្ឆេទនៃការបោះឆ្នោត ក៏ប៉ុន្តែ លទ្ធភាពជាក់ស្ដែង គាត់មិនអាចមកកើត ទោះបីជា ឧទាហរណ៍ថា អន្តរាគមន៍ឱ្យឈប់សម្រាក ក៏គាត់មិនអាចមកបានដែរ ព្រោះថាតម្លៃការធ្វើដំណើរក៏ថ្លៃ ហើយយើងក៏ពុំដែលធ្វើអន្តរាគមន៍ក្រៅប្រទេសឱ្យគាត់មកបោះឆ្នោតទេ។ ភាគច្រើននៅតាមបណ្ដាប្រទេសមួយចំនួន ក៏គេមិនអាចអនុញ្ញាតឱ្យឈប់ដែរ។ ក៏ប៉ុន្តែ ច្បាប់គេមានចែងឱ្យធ្វើការបោះឆ្នោតនៅក្រៅប្រទេស ក៏ប៉ុន្តែនៅប្រទេសយើង ពុំទាន់មានច្បាប់នោះទេ ហើយម្យ៉ាងទៀត តាមបច្ចេកទេសការគ្រប់គ្រងការបោះឆ្នោតនៅក្រៅប្រទេសមានការលំបាក»។
លោក ទេព នីថា បញ្ជាក់ថា ទោះយ៉ាងណា ការបោះឆ្នោតលើកនេះ គ.ជ.ប នឹងប្រឹងប្រែងជំរុញអាជ្ញាធរនៅតាមព្រំដែន និងជូនព័ត៌មានទៅតាមស្ថានទូត ដើម្បីប្រាប់ដំណឹងដល់ប្រជាពលរដ្ឋដែលអាចវិលត្រឡប់ឱ្យមកចូលរួមបោះឆ្នោត។
គ.ជ.ប បានឱ្យដឹងថា ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរសរុបជាង ១៤លាន ៥សែននាក់ គឺមានប្រជាពលរដ្ឋចំនួនជាង ៩លាន ៦សែននាក់ មានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតនាឆ្នាំ២០១៣។ ចំនួនអ្នកមានឈ្មោះនៅក្នុងបញ្ជីបោះឆ្នោតឆ្នាំនេះ អាចកើនឡើងប្រមាណ ៨០% បើប្រៀបធៀបទៅនឹងឆ្នាំ១៩៩៨ កន្លងទៅ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។