Đã qua một ngày trước thời hạn ngày 30/8 mà Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu phải bảo đảm đủ sách giáo khoa cho năm học 2026-2027, phụ huynh tại Hà Nội, TPHCM và nhiều nơi trên cả nước vẫn phải xếp hàng để tìm mua sách giáo khoa (SGK) cho con.
Nhiều phụ huynh thậm chí chấp nhận mua sách với giá cao hơn nhiều lần để đảm bảo con mình đầy đủ sách vở trước thềm năm học mới.
Sáng 29/8, Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi nhận tại trụ sở Nhà xuất bản Giáo dục Việt Nam (NXBGDVN) ở TPHCM vẫn có đông phụ huynh xếp hàng mua SGK.
Một phụ huynh cho biết đây đã là lần thứ năm chị đến mua sách cho con và cháu, nhưng vẫn còn thiếu sách Toán và Tiếng Việt lớp 2. Một học sinh lớp 9 cũng cho biết vẫn thiếu nhiều môn như Công nghệ, Lịch sử - Địa lý, Tin học và Toán tập 2.
Có người đăng ký mua sách qua nhà trường nhưng đến khi nhận lại vẫn thiếu.
“Em đăng ký mua sách với nhà trường hôm họp phụ huynh rồi chờ tới giờ thì nhận thông báo nhà xuất bản in không kịp nên trường không cung cấp được. Một cái phủi tay sạch sẽ từ NXB giáo dục,” chia sẻ từ một phụ huynh có con đang học lớp 9 với phóng viên RFA.
Có người phải đi qua nhiều nhà sách để tìm; thậm chí có phụ huynh phải chấp nhận mua sách trực tuyến với giá cao gấp nhiều lần giá niêm yết.
Thông tin thiếu nhất quán về SGK
Việc Bộ Giáo dục - Đào tạo (Bộ GD-ĐT) liên tục có những chủ trương và chính sách trong việc cải cách SGK đã khiến cho việc rất nhiều phụ huynh học sinh bị đưa vào thế bị động.
Theo ghi nhận của phóng viên RFA, lý do khiến nhiều phụ huynh không mua trước SGK vào thời điểm đầu hè là vì chưa biết bộ sách mới được quy định sử dụng trong năm học mới sẽ là gì.
Đặc biệt, sự thiếu nhất quán trong thông tin khiến phụ huynh càng khó xử.
Vào ngày 7/7, Bộ GD-ĐT đã ra thông cáo báo chí rằng việc tái sử dụng sách cũ vẫn được khuyến khích thực hiện. Chủ trương cho phép tái sử dụng SGK cũ từng được đưa ra nhằm giảm chi phí và hạn chế lãng phí.
Thế nhưng nếu không nói rõ bộ sách, phiên bản, môn học nào có thể tiếp tục sử dụng và trường nào áp dụng, phụ huynh rất dễ rơi vào tình trạng “mua cũng sợ sai, không mua lại sợ con không có sách”.
Khi nhiều bộ SGK cùng tồn tại, việc liên tục thay đổi hoặc lựa chọn bộ sách giữa các năm càng khiến thị trường trở nên phức tạp. Những bộ sách cũ vẫn được bày bán tại các nhà sách, trong khi trường học có thể yêu cầu một bộ hoặc phiên bản khác.
Một phụ huynh nếu không được cung cấp thông tin rõ ràng sẽ khó có khả năng tự phân biệt đâu là sách còn được sử dụng, đâu là sách không còn phù hợp với chương trình mà con mình đang học.
Thêm vào đó, cũng trong văn bản thông cáo báo chí ngày 7/7, Bộ GD-ĐT thông báo bộ SGK mới dùng cho năm học 2026-2027 là bộ sách kết nối tri thức. Còn SGK năm học trước được biên soạn theo hệ thống chân trời sáng tạo và cánh diều.
“Hai bộ sách hai năm học theo hai hướng khác nhau mà bảo tái dùng sách cũ thì con tôi học như nào,” một phụ huynh bày tỏ bức xúc với phóng viên RFA.
Thêm vào đó, theo các trang báo chính thống của nhà nước đưa tin, Sở GD-ĐT TPHCM đã liên tục thay đổi việc ban hành các kế hoạch về việc sử dụng SGK cho năm học 2026-2027.
Từ ngày 19/5, Sở GD-ĐT TPHCM yêu cầu các trường tạm dừng đặt sách để chờ chủ trương về việc cấp miễn phí SGK.
Đến ngày 14/7, Sở mới tiếp tục khảo sát nhu cầu mượn sách nhưng chưa có hướng dẫn về việc đăng ký mua như thường lệ, khiến các trường tiếp tục phải chờ.
Đến ngày 14/8, UBND TPHCM mới ban hành Kế hoạch 446 về triển khai miễn phí SGK.
Sau đó, các trường mới đồng loạt đặt sách với số lượng lớn, trong khi thời điểm năm học mới đã cận kề.
Việc thông báo cho phụ huynh tự chuẩn bị sách cũng diễn ra muộn, khiến nhu cầu mua lẻ tăng đột biến.
Theo tờ Tiền Phong đưa tin, việc thiếu hụt SGK xảy ra ở cả Hà Nội và các tỉnh thành khác cũng vì lý do chờ đợi các thông báo về loại SGK được phép sử dụng và chính sách miễn phí sử dụng sách.
Khi mỗi bên chỉ chịu trách nhiệm cho “phần việc của mình”
Điều đáng nói là khi xảy ra thiếu hụt, trách nhiệm dường như đang bị đẩy qua lại giữa các bên.
Nhìn vào chuỗi sự việc, trách nhiệm được chia nhỏ đến mức cuối cùng không ai thực sự chịu trách nhiệm cho kết quả cuối cùng.
Nhà xuất bản nói đã in đủ và cung cấp cho các đơn đặt hàng gửi đi trước ngày 30/7, theo ghi nhận của báo 24h.
Tình trạng thiếu hụt diễn ra trên diện rộng, theo lời lãnh đạo NXB Giáo dục, là vì các trường trên cả nước không gửi yêu cầu sách đúng thời hạn.
Trong khi đó, nhà trường lại phụ thuộc vào hướng dẫn và kế hoạch của Sở Giáo dục và Đào tạo tại địa phương trước khi có phương án thông báo về việc đặt mua SGK tới phụ huynh học sinh.
Đáng chú ý, NXBGDVN từng khẳng định đến ngày 15/8 đã hoàn thành cung ứng hơn 220 triệu bản SGK và 76 triệu bản sách bài tập, sách tham khảo, đồng thời cho biết đã đáp ứng đầy đủ và vượt nhu cầu đặt hàng của các trường và địa phương.
Nếu nguồn sách tổng thể được tuyên bố là đủ, nhưng đến ngày 29/8 phụ huynh vẫn phải xếp hàng và nhiều học sinh vẫn thiếu từng cuốn sách, thì vấn đề rõ ràng không chỉ nằm ở chuyện “có đủ sách hay không”, mà còn nằm ở khâu phân bổ, dự báo nhu cầu, thông tin và trách nhiệm phối hợp giữa các cấp.
Một nền giáo dục muốn giảm áp lực cho học sinh không thể bắt đầu năm học bằng việc khiến cha mẹ các em chạy khắp nơi tìm sách.
Càng không thể để một cuốn sách giáo khoa – thứ lẽ ra phải có sẵn trước ngày khai giảng – trở thành cuộc chạy đua về thời gian, tiền bạc và may rủi.
Điều phụ huynh cần không phải là những lời giải thích về việc trách nhiệm thuộc về bên nào. Điều họ cần là một hệ thống có khả năng dự báo trước, thông báo rõ, cung ứng đúng và chịu trách nhiệm đến cùng.