ប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួននៅស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត បន្តប្រកបរបរធ្វើអំបិលចេញពីទឹកសមុទ្រធម្មជាតិ ដើម្បីរកកម្រៃផ្គត់ផ្គង់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ។ ទោះបីអំបិលផលិតបានមិនសូវមានទីផ្សារ និងលក់បានតម្លៃទាប ពលរដ្ឋថា ពួកគាត់បន្តប្រកបរបរនេះដើម្បីផ្គត់ផ្គង់អំបិលធម្មជាតិដល់ទីផ្សារក្នុងស្រុក និងដើម្បីរក្សាអត្តសញ្ញាណមុខរបរក្នុងតំបន់ជាប់សមុទ្រមួយនេះឱ្យនៅស្ថិតស្ថេរ។
ដីស្រែរាប់សិបហិកតារលាតសន្ធឹងតាមបណ្ដោយដងព្រែកក្នុងទឹកដីស្រុកទឹកឈូ ខេត្តកំពត កំពុងគ្រប់ដណ្ដប់ដោយពណ៌សក្បុសបន្តិចម្ដងៗនៅរដូវរំហើយក្នុងខែមិគសិរ ជាសញ្ញាបង្ហាញឱ្យដឹងថា រដូវធ្វើស្រែអំបិលបានឈានចូលមកដល់ហើយ ក្រោយសម្រាកមួយរយៈធំក្នុងរដូវវស្សា។
ស្រមោលកសិករស្រីប្រុសព្រោងព្រាតចាប់ផ្ដើមចាំងជះលើផ្ទៃស្រែ ដែលពោរពេញដោយទឹកសមុទ្រថ្លាយង់ បង្ហាញពីទិដ្ឋភាពមមាញឹកក្នុងការកោសយកគ្រាប់អំបិលតូចៗដែលទើបដុះឡើងក្រោមកម្ដៅថ្ងៃនាពេលរសៀល។
កសិករស្រែអំបិល លោក ប្រាជ្ញ ជ័យ ប្រាប់វិទ្យុអាស៊ីសេរីឱ្យដឹងថា រដូវរំហើយចាប់ពីខែវិច្ឆិកា ដល់ខែធ្នូ គឺជាពេលអំណោយផលដល់ការបើករដូវធ្វើស្រែអំបិល ដោយកសិករខ្លះចាប់ផ្ដើមរៀបចំប្រឡាយ និងផ្ទៃដីស្រែ ឯកសិករខ្លះកំពុងប្រមូលផលបណ្ដើរៗ។ លោកបន្តថា ទោះបីស្រែអំបិលមិនប្រើជី ឬថ្នាំកសិកម្មដូចស្រែដាំស្រូវធម្មតា របរនេះត្រូវការចំណាយដើមទុនធំក្នុងការរៀបចំដីស្រែ និងជួលកម្លាំងពលកម្មបន្ថែម ហើយអាចប្រឈមការខាតបង់ទាំងស្រុង ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំងក្នុងអំឡុងពេលហាលទឹកសមុទ្រទុកបណ្ដុះអំបិល។
លោក ប្រាជ្ញ ជ័យ៖«រឿងពិបាកវាពិបាកហើយ យើងពិបាករឿងមេឃ។ ដូចថាដំបូងយើងរៀបដីស្រែ បួនដប់ម្ភៃលានរៀល ហ្នឹងដីតូចប៉ុណ្ណឹង ដីជាងដប់ហិកតារផង បើដីគេធំៗគេចំណាយហាសិបលានរៀលអីផងនោះ។ ហ្នឹងយកគ្រវាត់ចោលទទេ អារយៈពេលមួយខែដំបូងយកលុយគ្រវាត់ចោលហ្មង។ ចុះបើយើងជីកប្រឡាយរំដោះទឹកចេញ កោសស្លែ ហាលទឹក ដេញវា(ទឹក)ចេញ ហាល(ដី)ឱ្យស្ងួត ហើយបុកវាឱ្យហាប់ បានយើងចូលបណ្ដុះ(អំបិល)អាហ្នឹងចំណាយចោលហ្មង ហើយបើវាកក់ខែ(ភ្លៀង)មកទៀត គ្រវាត់ចោលហើយហាហុកសិបលានហ្នឹង»។
ការធ្វើស្រែអំបិល បានក្លាយជាមុខរបរប្រចាំគ្រួសាររបស់លោក ប្រាជ្ញ ជ័យ និងពលរដ្ឋផ្សេងទៀត នៅតំបន់សមុទ្រនេះ អស់រយៈពេលរាប់សិបឆ្នាំមកហើយ ដោយដីស្រែពួកគាត់មានទំហំធំៗលើសពី១០ហិកតារ។ កសិកម្មប្រពៃណីមួយនេះ ក៏បានរួមចំណែកផ្ដល់មុខរបរដល់ពលរដ្ឋផ្សេងទៀតដែលគ្មានដីស្រែ ដោយពួកគេអាចស៊ីឈ្នួលកោសអំបិល ឬរែកអំបិលចូលឃ្លាំងផងដែរ។
មុនចាប់ផ្ដើមធ្វើស្រែទាញយកអំបិលពីទឹកសមុទ្រ កសិករត្រូវសម្អាតស្លែនៅក្នុងស្រែ និងបង្ហាប់ដីឱ្យរាបស្មើ។ ក្រោយពីរៀបចំស្រែស្អាតរួចរាល់ហើយ កសិករត្រូវបង្ហូរទឹកប្រៃពីដៃសមុទ្រចូលក្នុងទំនប់ធំមួយហៅថា ស្រែហាល រួចទុកឱ្យទឹកក្នុងស្រែហាលនោះ «ដេក»មួយយប់សិន ក្នុងជម្រៅពីរថ្នាំងដៃ។ ថ្ងៃបន្ទាប់មក កសិករត្រូវបង្ហូរទឹកនោះ ចូលស្រែមួយគន្លាក់មកទៀត រហូតដល់ស្រែនៅចុងគេ ដែលហៅថា «ស្រែចម្អិន»។ ក្នុងដំណាក់កាលនេះ អំបិលចាប់ផ្ដើម «ដុះ» នៅខាងក្រោម ឯផ្នែកខាងលើផ្ទៃទឹកដែលប៉ះជាមួយខ្យល់ក៏កករឹងស្ដើងៗ ដែលគេហៅថា «ផ្កាអំបិល»។ កម្រិតប្រៃនៃអំបិលត្រូវបានគេគិតជាលេខ ដែលវាស់ដោយឧបករណ៍ម្យ៉ាងឈ្មោះ«សូលីណូម៉ែត្រទ័រ»(Salinometer) ដោយកម្រិតប្រៃដែលអំបិលដុះគឺនៅកម្រិត ២៥។
នៅពេលអំបិលដុះ កសិករត្រូវប្រញាប់ «កោស» យកអំបិលនោះទៅដាក់ឃ្លាំង បើពុំដូច្នោះអំបិលនឹងរឹងកកខ្លាំងដូចថ្ម ដោយកសិករអាចកោសយកអំបិលក្នុងរយៈពេល១ ទៅ២ថ្ងៃម្ដង។ ការងារក្នុងដំណាក់កាលនេះ គឺធ្វើបានតែនៅពេលព្រឹកព្រលឹម និងពេលល្ងាចត្រជាក់ប៉ុណ្ណោះ ព្រោះទឹកក្នុងស្រែក្ដៅខ្លាំង អាចឡើងដល់ ៤៥អង្សាសេ ដែលធ្វើឱ្យអំបិលដុះ ឬកក។
ផ្ទុយពីកសិករធ្វើស្រែចម្ការដោយរំពឹងលើទឹកភ្លៀង កសិករស្រែអំបិលទាញយកផលដោយអាស្រ័យលើកម្ដៅព្រះអាទិត្យ។ យ៉ាងណាមិញ ប្រសិនបើមានភ្លៀងធ្លាក់ខ្លាំង នឹងធ្វើឱ្យស្រែអំបិលដុះស្លែ បណ្ដាលឱ្យប៉ះពាល់ដល់គុណភាព និងពណ៌អំបិល ឬអាចធ្វើឱ្យដីហើម រហូតដល់ខូចអំបិលនៅក្នុងស្រែទាំងស្រុងថែមទៀតក៏មាន។
ក្នុងដីស្រែទំហំមួយហិកតារ កសិករអាចផលិតអំបិលជាមធ្យមបាន ២០តោនក្នុងមួយឆ្នាំ ប៉ុន្តែកសិករត្អូញត្អែរថា របរនេះមិនអាចធ្វើឱ្យពួកគាត់មានជីវភាពសមរម្យបានឡើយ ព្រោះតម្លៃអំបិលធ្លាក់ចុះ ជួនកាលសេសសល់ពេញឃ្លាំងទៀតផង។
ម្ចាស់ឃ្លាំងអំបិល លោក ប៉ង់ ហាក់សាំង ឱ្យដឹងថា អំបិលឡើងថ្លៃតែបន្តិចបន្តួចក្នុងខែវស្សា ហើយក៏ធ្លាក់មកតម្លៃទាបវិញនៅរដូវប្រាំង។ លោកបន្តថា ទោះបីអំបិលកម្ពុជា មានគុណភាពល្អ ប៉ុន្តែនៅមិនអាចប្រជែងជាមួយតម្លៃ និងរូបសម្រស់អំបិលនាំចូលដែលមានពណ៌សក្បុសនោះបានឡើយ ជាហេតុធ្វើឱ្យលោកលក់មិនចេញ សល់ពេញឃ្លាំង រហូតកើតច្រេះស៊ីដែកគោលក្នុងឃ្លាំងអស់គ្មានសល់។
លោក ប៉ង់ ហាក់សាំង៖«តម្លៃវាឡើងចុះ(តាម)ទីផ្សារគេ។ បើគេនាំចូលពីប្រទេសគេមក អំបិលយើងរាងធ្លាក់បន្តិចទៅ។ បើយើងក្នុងខែដែលផលិតអញ្ចេះអំបិលអត់សូវបានថ្លៃប៉ុន្មានទេ មួយបាវប្រាំពីរ ទៅប្រាំបីពាន់រៀលអ៊ីចឹងទៅ»។
បច្ចុប្បន្នអំបិលមួយបាវទម្ងន់ ៥០គីឡូក្រាមមានតម្លៃ ៦ពាន់រៀល ខណៈកាលពីរដូវវស្សាកសិករលក់បានតម្លៃ ៩ពាន់រៀលក្នុងមួយបាវ។ ទោះជាយ៉ាងណា កសិករអះអាងថា តម្លៃនេះមិនចំណេញនោះឡើយ ដោយពួកគាត់ប្រាប់ថា ទាល់តែលក់បានតម្លៃ ១ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយបាវ ទើបរកចំណេញឃើញ។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ សម្រាប់ពលរដ្ឋអ្នកធ្វើស្រែអំបិល ហាក់នឿយណាយនឹងមុខរបរនេះទៅហើយ ប៉ុន្តែសម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរបរទេស របរប្រពៃណីមួយនេះ បានក្លាយជាទស្សនីយភាពប្លែកភ្នែក និងទាក់ទាញ ដោយចូលទៅទស្សនាពីរបៀបនៃការធ្វើអំបិល រហូតធ្វើឱ្យតំបន់ស្រែអំបិលក្លាយទៅជាតំបន់ទេសចរណ៍បែបប្រពៃណីមួយ។
ទោះជាបែបនេះក្ដី អ្នកដឹកភ្ញៀវទេសចរ លោក មុំ សារីគីន សង្កេតឃើញថា របរធ្វើស្រែអំបិលកាន់តែខ្សត់អ្នកធ្វើពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ ដោយលោកបារម្ភពីការបាត់បង់មុខរបរប្រពៃណីមួយនេះនៅថ្ងៃណាមួយ។ លោកស្នើឱ្យអាជ្ញាធររៀបចំតំបន់ស្រែអំបិល ក្លាយជាកន្លែងទេសចរណ៍ពេញលេញ និងផលិតវត្ថុអនុស្សាវរីយ៍ផ្សេងៗ ផ្សាភ្ជាប់នឹងរបរនេះ ដើម្បីជួយបង្កើតមុខរបរបន្ថែមដល់ពលរដ្ឋ និងផ្សព្វផ្សាយអំបិលកំពតឱ្យកាន់តែទូលំទូលាយបន្ថែមទៀត។
លោក មុំ សារីគីន៖«សម្រាប់ខ្ញុំ គឺខ្ញុំចង់ឱ្យយើងរក្សាជាប្រពៃណី នេះជាអត្តសញ្ញាណខេត្តកំពតយើងមួយដែរ សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ ហើយក៏ដូចថាយើងរក្សាវប្បធម៌របស់យើងដែរ។ នេះជាអត្តសញ្ញាណរបស់យើងមួយដែរ សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ ក៏ដូចជាប្រជាជននៅតំបន់យើង»។
បច្ចុប្បន្ន កសិករធ្វើអំបិលនៅខេត្តកំពត និងខេត្តកែប មានចំនួនប្រមាណ ១៣០គ្រួសារ។ នៅក្នុងឆ្នាំ២០២៤ នេះ ខេត្តកែបផលិតអំបិលបាន ៣ម៉ឺនតោន រីឯខេត្តកំពតផលិតបាន ១០ម៉ឺនតោន ខណៈតម្រូវការប្រើប្រាស់អំបិលនៅកម្ពុជា ប្រមាណ ៧ម៉ឺនតោនក្នុងមួយឆ្នាំ។
ប្រធានសមាគមអ្នកផលិតម៉ាកសម្គាល់ភូមិសាស្ត្រទំនិញអំបិលកំពត-កែប លោក ប៊ុន ណារិន លើកឡើងថា អំបិលធម្មជាតិដែលកសិករផលិតបាន គឺគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់តម្រូវការក្នុងស្រុក ដោយមិនចាំបាច់មានការនាំចូលបន្ថែមឡើយ។ លោកជំរុញឱ្យពលរដ្ឋកម្ពុជាមានស្មារតីជាតិនិយម គាំទ្រការប្រើប្រាស់ផលិតផលក្នុងស្រុក ខណៈអំបិលសមុទ្រនេះមានសារធាតុចិញ្ចឹម និងរ៉ែសំខាន់ៗទ្រទ្រង់សារពាង្គកាយ ល្អជាងអំបិលនាំចូលដែលកើតចេញពីការសំយោគសារធាតុគីមី។
លោក ប៊ុន ណារិន៖«ជាទូទៅអំបិលកំពតយើងមានរ៉ែច្រើនប្រភេទនៅក្នុងហ្នឹង ដែលជារ៉ែជួយទៅដល់មនុស្សយើង ដែលសារពាង្គកាយត្រូវការ កៅសិបប្រភេទជាងហ្នឹងសុទ្ធតែជារ៉ែសំខាន់ៗ ហើយរ៉ែខ្លះវាកម្រទៀត អ៊ីចឹងនៅក្នុងអំបិលយើងមាន ហើយបើធៀបជាមួយអំបិលរោងចក្រគឺគេមានរ៉ែតែពីរទេ គឺសូដ្យូម និងក្លរ តែបើគេថែមៗតែអ៊ីយ៉ូដ និងជាតិដែកអីហ្នឹង ក៏ប៉ុន្តែយើងអត់មានថែមមានថយអីទេ គឺមកពីធម្មជាតិប៉ុន្មានគឺប៉ុណ្ណឹង»។
លោក ប៊ុន ណារិន បន្ថែមថា អំបិលកំពត-កែប នៅមិនទាន់មានការវេចខ្ចប់ និងក្រុមហ៊ុនទទួលចែកចាយឱ្យច្បាស់លាស់នៅឡើយ ដែលធ្វើឱ្យពលរដ្ឋពិបាកបែងចែក និងសម្គាល់ថាអំបិលមួយណាជាផលិតផលរបស់កម្ពុជា។
វិទ្យុអាស៊ីសេរី មិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម កញ្ញា អ៊ឹម រចនា និងលោក ឃឹម ហ្វីណង់ ដើម្បីសុំការបកស្រាយជុំវិញរឿងនេះបានទេ នៅថ្ងៃទី៩ ខែធ្នូ។
កសិករស្រែអំបិល ស្នើដល់រដ្ឋាភិបាល បង្កើតគម្រោងទ្រទ្រង់ និងលើកកម្ពស់មុខរបរមួយនេះ តាមរយៈការបង្កើតរោងចក្រ ឬសមាគម ដែលមានជំនាញក្នុងការគ្រប់គ្រង រកទីផ្សារ និងផ្សព្វផ្សាយផលិតផលអំបិលកម្ពុជាឱ្យបានទូលំទូលាយ ដើម្បីឈានដល់ការផ្គត់ផ្គង់ទូទាំងប្រទេស និងនាំចេញទៅកាន់អន្តរជាតិ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖ ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។