ជនជាតិខ្មែរ-អាមេរិកាំង មួយរូប ដែលជាមន្ត្រីជាប់ឆ្នោតនៅទីក្រុងឡូវែល (Lowell) រដ្ឋម៉ាសាឈូសេត (Massachusetts) រងការរិះគន់យ៉ាងខ្លាំងពីសំណាក់ពលរដ្ឋខ្មែរដែលរស់នៅក្រៅប្រទេស ដោយសារពួកគាត់ចោទថា លោកមានឈាមជ័រជាខ្មែរដែរ តែមិនចេះជួយឈឺឆ្អាលរឿងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា និងស្ថានភាពលំបាករបស់ពលរដ្ឋខ្មែរដូចគ្នា។ តំណាងរដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកការរិះគន់បែបនេះថា មកពីចាញ់ឃោសនាអកុសលដែលខុសពីការពិតនៅកម្ពុជា សព្វថ្ងៃ។
មិនខុសពីទស្សនកិច្ចកាលពីឆ្នាំ២០១៤ ទេ លើកនេះពលរដ្ឋខ្មែរ-អាមេរិកាំងម្នាក់ គឺលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ដែលជាតំណាងរាស្ត្រនៅសង្កាត់ទី១៨ នៃខណ្ឌមីតដលសិច (Middlesex) ក្នុងក្រុងឡូវែល នៃរដ្ឋម៉ាសាឈូសេត បានថ្លែងតាមទូរទស្សន៍ក្នុងស្រុក លើកសរសើរ និងពេញចិត្តរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា យ៉ាងខ្លាំង បន្ទាប់ពីលោកធ្វើទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជា កាលពីចុងខែមីនា៖ «សុំជម្រាបត្រង់ អ្វីដែលខ្ញុំបានឃើញតាំងពីឆ្នាំ២០១៤ រហូតមកដល់ឥឡូវហ្នឹង ដែលខ្ញុំបើកបានពីរថ្ងៃជាប់។ អស់រយៈពេលពីរថ្ងៃហ្នឹង ខ្ញុំបានដើរប្រាំខេត្ត ប៉ុន្តែគ្រាន់តែបើក (ឡាន) ទេ! ខ្ញុំមើលឃើញរីកចម្រើនមែនទែន។ ផ្លូវល្អ សន្តិសុខក៏មានទៀត។ ខ្ញុំថាអស្ចារ្យមែន! ខ្ញុំសប្បាយចិត្តណាស់! ខ្ញុំជឿថា មានការរីកចម្រើន»។
ប៉ុន្តែការអួតសរសើរស្ថានភាពប្រទេសកម្ពុជា ដោយគ្រាន់តែធ្វើដំណើរមួយត្រួសតាមរថយន្ត ដូច្នេះត្រូវបានប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ-អាមេរិកាំងដូចគ្នា បង្ហាញការហួសចិត្ត និងសោកស្ដាយដែលលោក ម៉ុម រ៉ាឌី មិនបានយកតួនាទីជាតំណាងរាស្ត្រខ្មែរ-អាមេរិកាំង ដើម្បីពាំនាំនូវក្ដីកង្វល់របស់សហគមន៍ខ្មែរ-អាមេរិកាំង នៅក្រៅប្រទេសទៅឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជួយដោះស្រាយ។
អតីតក្រុមប្រឹក្សាក្រុងឡូវែល លោក នួន វាសនា លើកឡើងថា លោក ម៉ុម រ៉ាឌី មិនមែនមិនដឹងពីទុក្ខ កង្វល់ទាំងនេះនោះទេ៖ «ប្អូន រ៉ាឌី ក៏ប្អូនបានដឹងដែរនូវកង្វល់ខ្វល់ខ្វាយទាំងនោះ។ ការខ្វាយខ្វល់ពីរឿងសិទ្ធិមនុស្ស ពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងព្រៃឈើ ដែលកាប់ខ្ទេចខ្ទីហ្នឹង ហើយការវាយដំសកម្មជន ធ្វើបាបសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សមួយចំនួន ព្រមទាំងវាយដំតំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំងហ្នឹង។ ការខ្វាយខ្វល់ទាំងអស់ហ្នឹងហើយដែលជាឱកាសប្អូន រ៉ាឌី ហ្នឹង ជួបអ្នកមុខអ្នកការនៅក្រសួងការបរទេសហ្នឹង សួរនាំនូវកិច្ចការហ្នឹង»។
លោក នួន វាសនា ឆ្ងល់មិនដឹងថា លោក ម៉ុម រ៉ាឌី យកអ្វីជាសម្អាងដែលហ៊ានអះអាងថា ស្រុកខ្មែរមានសន្តិសុខ និងអភិវឌ្ឍអស្ចារ្យ៖ « អស្ចារ្យត្រង់ណា ? បើយើងមើលរបាយការណ៍របស់សហរដ្ឋអាមេរិក របាយការណ៍របស់អង្គការសហព័ន្ធអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស ហើយនិងអង្គការមួយចំនួនទៀត ហើយគេចុះទៅហ្នឹងអត់មានចុះទៅមួយអាទិត្យពីរអាទិត្យទេ ! ក្នុងការស្រាវជ្រាវរបស់គេហ្នឹង គេនៅប្រចាំស្រុកយើងហ្នឹងរាប់ឆ្នាំ។ គេនិយាយថា តាំងពីដប់ប្រាំឆ្នាំកន្លង មួយរយៈពេលដប់ប្រាំឆ្នាំហ្នឹង ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ៨៣០ . ០០០នាក់ដែលទទួលរងគ្រោះដោយសារការរឹបអូសដីធ្លី។ល។ និង ។ល។ ធ្វើឲ្យពួកគាត់ហ្នឹងក្រកាន់តែក្រ ធ្វើឲ្យសង្គមហ្នឹងខ្វះស្ថិរភាព » ។
ការមិនពេញចិត្តនឹងឥរិយាបថរបស់លោក ម៉ុម រ៉ាឌី នេះបានរាលដាលដល់សហគមន៍ខ្មែរនៅប្រទេសអូស្ត្រាលី ផងដែរ។ ពលរដ្ឋខ្មែរ-អូស្ត្រាលី និងជាតំណាងរាស្ត្រនៅក្នុងរដ្ឋវ៉ិកតូរីយ៉ា ប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ហុង លីម ចាត់ទុកលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ថាជាតំណាងរាស្ត្រដែលជាប់ខ្សែខាងគណបក្សប្រជាជន និងធ្វើឲ្យអ្នកដែលបានបោះឆ្នោតឲ្យគាត់អស់សង្ឃឹម ព្រោះធ្វើក្បត់តួនាទីក្នុងនាមជាអ្នកតំណាងក្នុងគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ដែលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ពីសុខុមាលភាពរបស់ប្រជាពលរដ្ឋក្នុងសហគមន៍របស់ខ្លួន៖ « គាត់ដើរតាមសែស្រឡាយរបស់គេហ្នឹង។ បានសេចក្តីថា ជាសំណូករបស់គេ ឬការស្អីដែលគេផ្ចង់ផ្ដើមឲ្យគាត់ហ្នឹង រហូតបានដល់កម្រិតមួយដែលថាគាត់ហ៊ានលះបង់កិត្តិយស លះបង់ស្អីៗទាំងអស់ដែលជាតំណាងពិសេស ដែលគាត់ចេញមកពីគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ ហើយគាត់សុខចិត្តលក់ចោលអស់ហ្នឹង។ គឺជាការទីមួយគួរឲ្យខ្មាសអៀន។ ទីពីរ គឺជាការទះកំផ្លៀងរបស់ខ្មែរយើងទាំងនៅក្នុងស្រុកអាមេរិកហ្នឹងផង ហើយជាការប្រមាថមើលងាយបងប្អូនខ្មែរដែលកំពុងតែវេទនា និងទទួលរងភាពអយុត្តិធម៌ក្នុងស្រុកយើងទាំងមូលខ្លាំងណាស់ » ។
តបទៅនឹងការលើកឡើងបែបនេះ លោក ម៉ុម រ៉ាឌី បានអះអាងថា ការលើកសរសើររដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នេះ គឺផ្អែកលើការមើលឃើញផ្ទាល់ភ្នែករបស់គាត់ និងថាដំណើរទស្សនកិច្ចលើកនេះ គឺតបតាមការអញ្ជើញរបស់ឯកអគ្គរដ្ឋទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា លោក វីល្លៀម ហៃដ្ដ៍ (William A. Heidt) ដើម្បីចូលរួមក្នុងកម្មវិធីអន្តរវប្បធម៌ អំពីបទពិសោធន៍របស់ពលរដ្ឋខ្មែរ-អាមេរិកាំង និងផ្សារភ្ជាប់ទំនាក់ទំនងល្អរវាងប្រទេសទាំងពីរ។
លោក ម៉ុម រ៉ាឌី បញ្ជាក់ថា ជំនួបលើកនេះ គឺជួយឲ្យគាត់លើកពីបញ្ហាចង់ជួយពង្រឹងវិស័យកីឡាបាល់បោះ (Basketball) នៅកម្ពុជា។ លោកបញ្ជាក់ថា លោកមិនបម្រើឲ្យបក្សនយោបាយណាមួយនៅកម្ពុជា នោះទេ៖ « ខ្ញុំអត់មានទៅលើកគណបក្សណាមួយទេ។ ហេតុអ្វីខ្ញុំនិយាយអ៊ីចឹង ? ព្រោះខ្ញុំជាតំណាងរាស្ត្រនៅសហរដ្ឋអាមេរិក អត់មាននៅប្រទេសកម្ពុជា នោះទេ » ។
ពាក់ព័ន្ធនឹងការមិនឈឺឆ្អាលរឿងសិទ្ធិមនុស្ស និងអ្នកជាប់ឃុំ លោក ម៉ុម រ៉ាឌី លើកឡើងថា លោកមានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់នឹងធ្វើរឿងនេះទេ និងក្ដាប់បញ្ហាស្រុកខ្មែរមិនជុំទេ។ ម្យ៉ាងទៀតកិច្ចការនេះស្ថិតក្រៅដែនសមត្ថកិច្ចនៃការងាររបស់គាត់ និងគ្មាននរណាទាក់ទងគាត់ឲ្យទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជាប់ឃុំទាំងនោះផង៖ « អ៊ីចឹងពេលវេលាខ្ញុំត្រូវច្រៀក រួចពីនោះគឺខ្ញុំអត់មានពេល ហើយអ្វីដែលកើតឡើងក្នុងស្រុកប្រទេសជាតិយើង ខ្ញុំសុំទោស។ ខ្ញុំអត់បានទៅ ថាដឹងនយោបាយយ៉ាងណាទេ ពីព្រោះទីមួយ អាហ្នឹងមិនមែនកិច្ចការរបស់ខ្ញុំ និយាយឲ្យខ្លីទៅណា៎ !» ។
ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក សុខ ឥសាន ចាត់ទុកការមិនទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកទោសដែលជាសកម្មជនគណបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនដីធ្លីទាំងនោះ ថាជាការត្រឹមត្រូវ និងចេះច្បាប់៖ « អស់លោកមួយចំនួនដែលកំពុងជាប់ឃុំឃាំងនេះ ដោយសារថាអស់លោកទាំងអស់នោះខុសច្បាប់ មិនមែនគេចាប់ដោយសារគាត់អត់មានប្រព្រឹត្តល្មើសច្បាប់អី ហើយគេទៅចាប់ពួកគាត់ទៅឃុំឃាំងគាត់សុខៗនោះទេ។ អាហ្នឹងគឺជាការទទួលខុសត្រូវរបស់គាត់ ក្នុងទង្វើដែលពួកគាត់បានប្រព្រឹត្តល្មើសច្បាប់។ គាត់ជាអ្នកអនុវត្តច្បាប់។ ដូច្នេះ លោក ម៉ុម រ៉ាឌី មិនទៅសួរសុខទុក្ខពួកគាត់ គឺជាការត្រឹមត្រូវហើយ » ។
លោក សុខ ឥសាន យល់ថា ការរិះគន់របស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រៅប្រទេសគឺមិនមែនមានចេតនាសំដៅលើលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ទេ ប៉ុន្តែចង់វាយប្រហារលើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ឯណោះទេ។ លោក សុខ ឥសាន អះអាងថា ទាល់តែអ្នកក្រៅស្រុកមកលេងស្រុកខ្មែរផ្ទាល់ ដូចលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ទើបដឹងការពិតអំពីការអភិវឌ្ឍពិតប្រាកដ៖ « អស់លោកនៅខាងក្រៅ ដែលថ្នាំងថ្នាក់នោះ គឺគាត់មិនមែនថ្នាំងថ្នាក់ជាមួយលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ហ្នឹងទេ។ គាត់ថ្នាំងថ្នាក់ជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅភ្នំពេញឯណេះទេ។ ក៏ប៉ុន្តែឲ្យតែនរណានិយាយកាន់ជើង និយាយគាំទ្រ និយាយការពិត អាហ្នឹងគាត់ខឹងដល់អ្នកនោះហើយ » ។
កាលពីឆ្នាំ២០១៥ អភិបាលក្រុងឡូវែល ដែលជាជនជាតិអាមេរិកាំង លោក រ៉ដនី អ៊ីលៀត (Rodney Elliot) ក៏បានធ្វើទស្សនកិច្ចទៅប្រទេសកម្ពុជា និងបានជួបមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល ព្រមទាំងបានទៅសួរសុខទុក្ខអ្នកជាប់ឃុំ រួមមានសកម្មជនគណបក្សប្រឆាំង និងសកម្មជនដីធ្លីផងដែរ។
លោក រ៉ដនី ថែមទាំងបានសរសេរលិខិតស្នើសុំអន្តរាគមន៍ឲ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដោះលែងអ្នកជាប់ឃុំទាំងនោះឲ្យមានសេរីភាពឡើងវិញ ដោយលោកចាត់ទុកថា ពួកគាត់ជាប់ឃុំឃាំងដោយសារការអនុវត្តសិទ្ធិក្នុងការបញ្ចេញមតិ។ លោក រ៉ដនី ទទួលរងការស្ដីបន្ទោសពីមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ផងដែរ ដែលហ៊ានសរសេរលិខិតស្នើឲ្យមានការដោះលែងនេះ។ ថ្មីៗនេះ លោកក៏បានទៅលេងប្រទេសកម្ពុជា ៩ថ្ងៃ និងបានចុះសួរសុខទុក្ខពលរដ្ឋខ្មែរតាមជនបទ។
លោកនៅប្រកាន់ជំហរថា ប្រទេសកម្ពុជា នៅតែមានការរឹតត្បិតសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ និងពលរដ្ឋខ្មែរទូទៅនៅតែមានភាពក្រីក្រក្នុងជីវភាព៖ « ទ្រព្យធនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ស្ថិតក្នុងកណ្ដាប់ដៃរបស់អ្នកមាន និងមន្ត្រីបក្សកាន់អំណាចមួយក្តាប់តូច។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា មិនបានយកចិត្តទុកដាក់ផ្តល់សេវាសាធារណៈដែលចាំបាច់សម្រាប់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃឲ្យបានសមស្រប និងមិនបានជួយគិតគូរការអភិវឌ្ឍសេដ្ឋកិច្ច និងការរកការងារធ្វើដល់ពលរដ្ឋខ្មែរទូទៅឲ្យបានត្រឹមត្រូវនោះទេ » ។
ពលរដ្ឋខ្មែរក្រុងឡូវែល គ្រោងកោះហៅលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ដើម្បីបំភ្លឺជាសាធារណៈជុំវិញជំហរគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ លោក កៃ ខេមរា ជាពលរដ្ឋខ្មែរ-អាមេរិកាំង នៅទីក្រុងឡូវែល បញ្ជាក់ថា ពលរដ្ឋខ្មែរនៅក្រុងឡូវែល និងរូបលោកចង់ដឹងអំពីគោលបំណងពិតដែលលោក ម៉ុម រ៉ាឌី ទៅស្រុកខ្មែរ៖ « បងប្អូនយើងនៅក្នុងទីក្រុងឡូវែល ហ្នឹង ចង់ឲ្យលោក រ៉ាឌី ម៉ុម នេះជាតំណាងសង្កាត់ទី១៨ នៅក្នុងទីក្រុងឡូវែល ហ្នឹង បើកអង្គប្រជុំមួយដើម្បីឲ្យបងប្អូនយើងហ្នឹងទៅស្តាប់គាត់។ តើគាត់បានអញ្ជើញទៅស្រុកខ្មែរហ្នឹងជាឋានៈអ្វីខ្លះ ? តើមានផលអ្វីខ្លះ ? រឿងអ្វីៗខ្លះ ? ដើម្បីឲ្យគាត់ឆ្លើយសំណួរនឹងបងប្អូនយើង » ។
លោក ម៉ុម រ៉ាឌី ជាពលរដ្ឋខ្មែរ-អាមេរិកាំង ដំបូងគេដែលជាប់ឆ្នោតអាណត្តិទី២ ជាតំណាងពលរដ្ឋក្នុងសង្កាត់ទី១៨ នៅរដ្ឋម៉ាសាឈូសេត។ សង្កាត់ទី១៨ មានប្រជាជនជិត ៤ម៉ឺននាក់ (៣៩.៦២៧) ក្នុងនោះមានខ្មែរជិតបួនពាន់នាក់ (៣.៦៨៨នាក់) ជាសង្កាត់មួយក្នុងចំណោមសង្កាត់ ៣៧ ក្នុងខណ្ឌមីតដលសិច៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។