របៀបគណនាលទ្ធផលបោះឆ្នោតតែងមានភាពខុសប្លែកគ្នាពីប្រទេសមួយទៅប្រទេសមួយ អាស្រ័យលើប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតនៃប្រទេសនោះ។ នៅកម្ពុជា ការបោះឆ្នោតផ្អែកលើប្រព័ន្ធសមាមាត្រ ហើយការបែងចែកអាសនៈក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ ត្រូវធ្វើឡើងដោយគណៈកម្មការរាជធានី-ខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោត។
តើប្រព័ន្ធសមាមាត្រនេះ តម្រូវឲ្យគណៈកម្មការរាជធានី-ខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោត គណនាលទ្ធផលបោះឆ្នោតរបៀបណា ទើបដឹងថា គណបក្សណាឈ្នះបានប៉ុន្មានអាសនៈ ហើយទទួលតំណែងអ្វីនោះ?
សំណួរ៖ តើយើងត្រូវប្រើរូបមន្តអ្វីខ្លះដើម្បីគណនាលទ្ធផលបោះឆ្នោតតាមមណ្ឌលនៃឃុំ-សង្កាត់នីមួយៗនោះ?
ចម្លើយ៖ មុននឹងជជែកដល់រូបមន្ត យើងត្រូវដឹងសិនថា តើក្នុងឃុំ-សង្កាត់មួយនោះ មានចំនួនសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ប៉ុន្មានដែលត្រូវជ្រើសរើស ព្រោះថា ចំនួនសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាតាមឃុំ-សង្កាត់នីមួយៗមិនដូចគ្នាទេ អាស្រ័យលើអនុក្រឹត្យស្ដីពីការកំណត់ចំនួនសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំ- សង្កាត់អាណត្តិទី៤។ ចំនួនសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាតិចបំផុតអាច ៥នាក់ ហើយច្រើនបំផុតអាចដល់ ១១នាក់ ស៊ីសងលើកកត្តាប្រជាសាស្ត្រក្នុងឃុំ-សង្កាត់នោះ។ ឧទាហរណ៍៖ នៅសង្កាត់ A សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាមានចំនួន ១១នាក់។ បន្ទាប់មក យើងត្រូវដឹងទៀតថា តើក្នុងសង្កាត់ A នោះ មានគណបក្សប៉ុន្មានឈរឈ្មោះបោះឆ្នោតអាណត្តិនេះ។
សំណួរ៖ ឧបមាថា មានគណបក្ស ៥ ឈរឈ្មោះចុះ តាងដោយ ក ខ គ ឃ និង ង តើយើងត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េចទៀត?
ចម្លើយ៖ ចាស! យើងអាចចាប់ផ្ដើមគណនាបានហើយ។ ការគណនាធ្វើឡើងជា ៣ជំហាន។ ជំហានទី១ គឺយើងត្រូវកំណត់កូតា។
សំណួរ៖ ហេតុអ្វីបានជាត្រូវគណនារកកូតា? ហើយត្រូវប្រើរូបមន្តអ្វី?
ចម្លើយ៖ យើងត្រូវគណនារកកូតាដើម្បីដឹងថា តើអាសនៈមួយមានតម្លៃស្មើនឹងសន្លឹកឆ្នោតបានការប៉ុន្មានសន្លឹក។ ក្នុងការគណនារកកូតា យើងត្រូវយកសន្លឹកឆ្នោតបានការសរុបក្នុងមណ្ឌលបោះឆ្នោតនៃឃុំ-សង្កាត់នីមួយៗ មកចែកនឹងចំនួនអាសនៈសរុបដែលបានកំណត់សម្រាប់ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់នោះ។ ឧបមាថា នៅសង្កាត់ A ដដែល មានសន្លឹកឆ្នោតបានការសរុប ៨.៣៥២សន្លឹក ដូច្នេះយើងត្រូវយក ៨.៣៥២សន្លឹក មកចែកនឹង ១១អាសនៈ យើងនឹងឃើញ ៧៥៩។ មានន័យថា សន្លឹកឆ្នោតបានការ ៧៥៩សន្លឹក មានតម្លៃស្មើនឹង ១អាសនៈ ឬ ១កៅអី។
សំណួរ៖ ឥឡូវ យើងរកឃើញកូតាហើយ តើជំហានបន្ទាប់ យើងត្រូវគណនារកអ្វីទៀត?
ចម្លើយ៖ ជំហានទី២ គឺជាដំណាក់កាលបែងចែកអាសនៈឲ្យគណបក្សនីមួយៗ។ ក្នុងឧទាហរណ៍អំបាញ់មិញ យើងរកឃើញថា ១អាសនៈ ស្មើនឹង ៧៥៩សន្លឹក ដូច្នេះដើម្បីដឹងថា តើក្នុងសង្កាត់ A គណបក្សនីមួយៗនៃគណបក្សទាំង៥ ដែលឈរឈ្មោះនោះ ឈ្នះបានប៉ុន្មានអាសនៈ យើងត្រូវយកចំនួនសន្លឹកឆ្នោតបានការដែលគណបក្សនីមួយៗទទួលបាន មកចែកនឹង ៧៥៩ ដែលជាកូតាយើងគណនាឃើញនៅជំហានទី១។ បើចែករួចរាល់ហើយ មិនសល់អាសនៈដែលត្រូវបានបែងចែកបន្តទៀតទេ ត្រូវកំណត់យកអាសនៈដែលចែកឃើញនោះតែម្ដង។ ក៏ប៉ុន្តែ បើចែកគ្រប់គណបក្សហើយនៅសល់អាសនៈដែលត្រូវបែងចែកបន្តទៀតនោះ យើងត្រូវប្រើជំហានទី៣ ដើម្បីគណនារកគណបក្សដែលមានមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត។
សំណួរ៖ តើធ្វើដូចម្ដេចដើម្បីគណនារកមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត?
ចម្លើយ៖ ដើម្បីរកមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុត យើងត្រូវយកចំនួនសន្លឹកឆ្នោតបានការដែលគណបក្សនីមួយៗទទួលបាន មកចែកនឹងចំនួនអាសនៈដែលគណបក្សនោះទទួលបានកាលពីពេលធ្វើប្រមាណវិធីនៅជំហានទី២ ដោយបូកនឹង ១ នៅភាគបែង។ កាលណាយើងធ្វើប្រមាណវិធីបែបនេះគ្រប់គណបក្សហើយ យើងត្រូវប្រៀបធៀបផលចែកនៃគណបក្សនីមួយៗ។ គណបក្សណាដែលមានផលចែកខ្ពស់បំផុត មានន័យថា គណបក្សនោះមានមធ្យមភាគខ្ពស់ជាងគេ។ គណបក្សនោះនឹងទទួលបានអាសនៈ១។ បើសិនជាគណនាបែបនេះហើយ នៅតែសល់អាសនៈត្រូវបែងចែកទៀត គណៈកម្មការរាជធានី-ខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោតត្រូវបន្តគណនារកមធ្យមភាគខ្ពស់បំផុតបន្តទៀតរហូតដល់អស់អាសនៈត្រូវបែងចែក។
សំណួរ៖ ក្នុងករណីបែងចែកអាសនៈអស់ហើយ តើនីតិវិធីតម្រូវឲ្យធ្វើបែបណាទៀត ទើបដឹងថា គណបក្សណាទទួលបានតំណែងជាមេឃុំ/ចៅសង្កាត់ តំណែងជាជំទប់ទី១ ទី២ និងតំណែងជាសមាជិកក្រុមប្រឹក្សានោះ?
ចម្លើយ៖ ចាស! តំណែងមេឃុំ/ចៅសង្កាត់ ឬហៅថា ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាត្រូវបានទៅលើបេក្ខជនលេខរៀងទី១ នៃគណបក្សដែលទទួលបានសំឡេងឆ្នោតច្រើនជាងគេ។ រីឯជំទប់ទី១ ឬ ចៅសង្កាត់រងទី១ ត្រូវបានទៅលើបេក្ខជនលេខរៀងលើគេបង្អស់នៃគណបក្សដែលទទួលបានសំឡេងឆ្នោតលំដាប់ទី២។ ចំណែកឯតំណែងជំទប់ទី២ ឬចៅសង្កាត់រងទី២ បានទៅលើបេក្ខជនលេខរៀងលើគេបង្អស់នៃគណបក្សដែលទទួលបានសំឡេងឆ្នោតលំដាប់ទី៣។
សំណួរ៖ ចុះបើគណបក្សដែលជាប់ឆ្នោតនោះ មានសំឡេងឆ្នោតស្មើគ្នា តើគណៈកម្មការរាជធានី-ខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោតត្រូវបែងចែកតំណែងទាំងអស់នោះយ៉ាងដូចម្ដេច?
ចម្លើយ៖ ចាស! បើសំឡេងឆ្នោតស្មើគ្នា យើងត្រូវប្រៀបធៀបចំនួនអាសនៈដែលគណបក្សទាំងនោះទទួលបានវិញ។ គណបក្សណាទទួលបានអាសនៈច្រើនជាងគេ គណបក្សនោះនឹងទទួលបានតំណែងជាប្រធានក្រុមប្រឹក្សា ឬមេឃុំ/ចៅសង្កាត់។
សំណួរ៖ ចុះបើចំនួនអាសនៈស្មើគ្នាទៀតនោះ តើមានវិធីអ្វីផ្សេងទៀតដើម្បីកំណត់ថា គណបក្សណាទទួលបានតំណែងប្រធាននោះ?
ចម្លើយ៖ ចាស! គឺគណៈកម្មការរាជធានី-ខេត្តរៀបចំការបោះឆ្នោតត្រូវរៀបចំការចាប់ឆ្នោតជាសាធារណៈនៅលេខាធិការដ្ឋានរបស់ខ្លួន ដោយមានអ្នកសង្កេតការណ៍ និងតំណាងគណបក្សនយោបាយពាក់ព័ន្ធចូលរួមក្នុងពិធីនោះ៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។