បញ្ហាធំៗមួយចំនួននៅប្រទេសកម្ពុជារួមមានបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងប្រជាធិបតេយ្យ វិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច ភ្ញៀវទេសចរធ្លាក់ចុះ និងបញ្ហាធនធានធម្មជាតិជាដើមនៅតែកើតឡើងក្នុងឆ្នាំ២០២៤ នេះ។ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមសោកស្ដាយដែលរដ្ឋាភិបាលមិនដោះស្រាយបញ្ហា ប៉ុន្តែបែរជាបង្ក្រាបទៅលើអ្នករិះគន់ទៅវិញ។
គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានដឹកនាំប្រទេសជាង ៤០ឆ្នាំមកហើយ។ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋកម្ពុជាម្នាក់ៗអាចរកចំណូលបានតិចជាង ២ពាន់ដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។ ចំណូលពលរដ្ឋកម្ពុជាបង្ហាញថាជីវភាពរបស់ពលរដ្ឋនៅតែក្រីក្រ និងលំបាកជាងប្រទេសជិតខាងគឺប្រទេសថៃ និងវៀតណាម ដែលចំណូលពលរដ្ឋម្នាក់ៗក្នុងប្រទេសទាំងនេះមានចន្លោះពី ៤ពាន់ ៥រយ (៤.៥០០) ទៅ ៦ពាន់ ៥រយ (៦.៥០០) ដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ។
អ្នកតាមដានភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក លោក សេង វ៉ាន់លី មានប្រសាសន៍ថា កម្ពុជាកំពុងប្រឈមនឹងបញ្ហាមួយចំនួនដែលនៅបន្តកើតឡើងរួមមានបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស វិបត្តិនយោបាយ និងវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ចជាដើម។ លោកថា ជាក់ស្ដែងវិស័យទេសចរណ៍កម្ពុជានៅមានកំណើតតិចតួចហើយ ភ្ញៀវទេសចរណ៍អន្តរជាតិមិនចង់មកលេងនៅប្រទេសកម្ពុជា ដោយសារតែបញ្ហាអសន្តិសុខជាពិសេសឧក្រិដ្ឋកម្មជួញដូរមនុស្ស និងការឆបោកតាមអនឡាញជាដើមដែលកំពុងតែធ្វើឱ្យកេរ្តិ៍ឈ្មោះកម្ពុជាកាន់តែអាក្រក់។
លោក សេង វ៉ាន់លី៖ «បញ្ហាមួយទៀតដែលខ្ញុំគិតទៅថាមានបញ្ហាដែលធ្វើឱ្យទេសចរបទេសជាពិសេសអ្នកទេសចរចិនហាក់មិនសូវចាប់អារម្មណ៍ ឬមិនហ៊ាន គឺដោយសារតែបញ្ហាសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខ យើងដឹងហើយថាបញ្ហាសុវត្ថិភាព និងសន្តិសុខគឺជាចំណុចស្នូលទាក់ទាញភ្ញៀវទេសចរ»។
លោក សេង វ៉ាន់លី ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគួរតែចេញមុខដោះស្រាយបញ្ហាជួញដូរមនុស្យ និងការឆបោកនេះឱ្យបានឆាប់រហ័ស ហើយរដ្ឋាភិបាលគួរតែដាក់ចេញគោលនយោបាយក្នុងរយៈពេលវែង និងខ្លីដូចជាការគាំទ្រ និងបង្រៀនដល់អាជីវកម្មផ្នែកទេសចរណ៍ឱ្យធានាបាននូវសេវាកម្មល្អ និងផ្សព្វផ្សាយកន្លែងទេសចរណ៍ជាដើម។ លោកថា រដ្ឋាភិបាលក៏គួរតែបញ្ចុះតម្លៃវីសា ឬលិខិតឆ្លងដែនដល់អ្នកទេសចរដែលមកពីប្រទេសអភិវឌ្ឍន៍ និងមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្សផងដែរ។
ពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានេះ អ្នកឃ្លាំមើលបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស និងសង្គម លោក ស៊ឹង សែនករុណា មានប្រសាសន៍ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងដឹកនាំប្រទេសបែបផ្ដាច់ការ និងបក្ខពួកនិយមដែលធ្វើឱ្យប្រទេសជួបនូវបញ្ហានយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងបញ្ហាសង្គមនានា។ លោកថាបញ្ហាប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សគឺជាចំណុចស្នូលក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលគួរតែដោះស្រាយនូវបញ្ហាទាំងឡាយណាដែលសហគមន៍ជាតិ និងអន្តរជាតិលើកឡើង ហើយរដ្ឋាភិបាលគួរបញ្ឈប់នូវវប្បធម៌គេចវេះ និងបង្ក្រាបទៅលើសំឡេងរិះគន់។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា៖ «គឺជាសកម្មភាពមួយធ្វើឡើងក្នុងន័យការពារនូវអំណាចខ្លួនឯងគ្រួសារឬក៏បក្ខពួករបស់ខ្លួនដែលកាន់តែប្រព្រឹត្តនូវអំពើខុសឆ្គងៗទៅ ហើយបែរជាមិនរកដំណោះស្រាយ តែបែរជារឹតត្បិតសំឡេងទាំងអស់ហ្នឹង ដោយសារខ្លាចការព្រួយបារម្ភថាអ្នកទាំងអស់ហ្នឹងបញ្ចេញមតិទៅ វាធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់ការដឹកនាំរបស់ខ្លួន ពួកគាត់យល់ដឹងកាន់តែខ្លាំងពលរដ្ឋអាចមានការមិនសប្បាយចិត្ត ងើបតតាំងតវ៉ា»។
កម្ពុជាត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិរកឃើញថា ជាប្រទេសមួយដែលមានការជួញដូរមនុស្ស និងការឆបោកតាមអនឡាញជាច្រើនឆ្នាំជាប់ៗ គ្នាជាក់ស្ដែង ក្រសួងរតនាគារជាតិអាមេរិក កាលពី ខែកញ្ញា កន្លងទៅសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្មបង្កកទ្រព្យសម្បត្តិអ្នកជំនួញ និងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា លោក លី យ៉ុងផាត់ និងសម្ព័ន្ធអាជីវកម្មរបស់លោកចំនួន៥។ អាមេរិកថា ការដាក់ទណ្ឌកម្មនេះដោយសារតែលោក លី យ៉ុងផាត់ និងសម្ព័ន្ធអាជីវកម្មរបស់លោកពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើជួញដូរមនុស្ស និងពលកម្មដោយបង្ខំក្នុងជំនួញ ឆបោកតាមអនឡាញ (Online) និងរូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ (Cryptocurrency)។
ចំណែកវិបត្តិការវិនិយោគ និងការទិញអចលវត្ថុនៅតែជាបញ្ហាបន្តកើតឡើងនៅក្នុងសង្គមកម្ពុជា។ ជាក់ស្ដែងមានពលរដ្ឋជាង ៣ពាន់ (៣.៣៥៤) នាក់បានចាញ់បោកក្រុមហ៊ុនប្រ៊ីលាន ស៊ីធី (Brilliant City) របស់អតីតឧកញ៉ា ឡេង ចាន់ណា មកទល់ពេលនេះពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះពីក្រុមហ៊ុន ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី នៅតែមិនទាន់ទទួលបានសំណងមកវិញនៅឡើយទេ។
អតីតពលករនៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង លោកស្រី ឈុន ស៊ីសាម៉ន លើកឡើងថា លោកស្រីបានយកលុយសន្សំដែលធ្វើការនៅប្រទេសគេជាង ១០ឆ្នាំ រួមទាំងខ្ចីធនាគារចំនួន ១ម៉ឺន ៥ពាន់ដុល្លារផង ដើម្បីចូលរួមវិនិយោគចំនួន ១០ម៉ឺនដុល្លារជាមួយក្រុមហ៊ុនប្រ៊ីលានស៊ីធីនេះ។ លោកស្រី ថាដំបូងឡើយលោកស្រីមិនចង់ចូលរួមវិនិយោគនោះទេ ហើយលោកស្រីក៏មិនជឿថាមានការរកស៊ីណាមួយដែលទទួលបានប្រាក់ចំណេញច្រើន និងភ្លាមនោះដែរ។
ទោះជាយ៉ាងណា លោកស្រី ឈុន ស៊ីសាម៉ន ថា ក្រុមការងាររបស់ក្រុមហ៊ុន ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី បានទាក់ទងមកលោកស្រីឱ្យចូលរួមកិច្ចប្រជុំដែលនៅពេលនោះមានការចូលរួមដោយមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងគោក លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ដទៃទៀតនៅមុនការបោះឆ្នោតថ្នាក់ជាតិក្នុងឆ្នាំ២០២៣ នៅខេត្តសៀមរាប។ លោកស្រីថាការចូលរួមដោយថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសទាំងនេះហើយដែលជាមូលហេតុនាំឱ្យ លោកស្រីជឿទុកចិត្តលើក្រុមហ៊ុនរួចសម្រេចចូលរួមគម្រោងវិនិយោគនេះ។
លោកស្រី ឈុន ស៊ីសាម៉ន៖ «សម្ដេចធិបតី ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅមុនគាត់ក្លាយជានាយករដ្ឋមន្ត្រីគាត់ចូលទៅក្នុងក្រុមហ៊ុនហ្នឹងនិយាយអ៊ីចឹងណា ខ្ញុំឃើញអ៊ីចឹងមានទំនុកចិត្ត នឹកឃើញថា គាត់ថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសទាំងមូលហើយគាត់ហែបក្សហែអីនៅមុខទ្រីលានហ្នឹង មើលទៅថាថ្នាក់ដឹកនាំប្រទេសមើលទៅស្វាត់ស្វែងណាស់ ហើយមើលទៅក្រុមហ៊ុនហ្នឹងមើលទៅមានដៃគូសហការជាមួយរដ្ឋាភិបាលអ៊ីចឹង»។
លោកស្រី ឈុន ស៊ីសាម៉ន ថា គ្រួសាររបស់លោកស្រីលំបាកវេទនាជាងស្លាប់ទៅទៀតដោយសារលោកស្រីខិតខំរកប្រាក់ចំណូលបន្តិចបន្តួចសម្រាប់ផ្គត់ផ្គង់គ្រួសារ បង់ធនាគារ និងមិនមានលទ្ធភាពឱ្យកូនរៀនដូចមុននោះទេ។ លោកស្រីសោកស្ដាយដែលរដ្ឋាភិបាលមិនចេញមុខអន្តរាគមន៍ជួយដល់ក្រុមគ្រួសាររបស់លោកស្រី និងអ្នកផ្សេងទៀតដែលកំពុងជួបការលំបាកនេះ។
លោកស្រី ឈុន ស៊ីសាម៉ន៖ «ខាងរាជរដ្ឋាភិបាលបញ្ជូនមេធាវីឱ្យមកជួយដោះស្រាយពួកខ្ញុំប៉ុន្មានខែ ប៉ុន្តែពួកខ្ញុំអត់មានបានអីទេ គ្មានបានភាពយុត្តិធម៌ទេ រាល់ថ្ងៃវេទនាជាងស្លាប់ បើស្លាប់ម្ដងទៅស្រួលខ្ជិលជំពាក់បំណុលគេ»។
ក្រៅតែពីមានពលរដ្ឋចាញ់បោកក្រុមហ៊ុន ប្រ៊ីលាន ស៊ីធី ពលរដ្ឋជាច្រើនពាន់នាក់ផ្សេងទៀតក៏បានចាញ់បោកក្រុមហ៊ុនវិនិយោគផ្សេងទៀតដូចជា ក្រុមហ៊ុន CIC ក្រុមហ៊ុនអចលនទ្រព្យរបស់ឧកញ៉ា ជា សារ៉ន និងឧកញ៉ា ហ៊ី គឹមហុង ជាដើម។
វិទ្យុអាស៊ីសេរីមិនអាចទាក់ទងអ្នកនាំពាក្យនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក មាស សោភ័ណ្ឌ ដើម្បីសួរអំពីបញ្ហានេះបាននៅឡើយទេ នៅថ្ងៃទី៧ ខែតុលា។
រដ្ឋាភិបាលដាក់គោលដៅអភិវឌ្ឍប្រទេសកម្ពុជាឱ្យក្លាយជាប្រទេសមានចំណូលមធ្យមកម្រិតខ្ពស់ក្នុងឆ្នាំ២០៣០ និងមានចំណូលខ្ពស់ក្នុងឆ្នាំ ២០៥០។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមថាគោលដៅនេះនឹងមិនអាចសម្រេចបាននោះទេ ដោយសារតែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកំពុងដឹកនាំប្រទេសទៅកាន់ភាពផ្ដាច់ការ រំលោភសិទ្ធិមនុស្សធ្ងន់ធ្ងរ ជាពិសេសមិនទទួលយកសំឡេងរិះគន់៕