Bộ Công an, thông qua Chính phủ, đang chuẩn bị trình lên 7 dự luật quan trọng cho kỳ họp thứ 2 của Quốc hội khoá 16 sắp tới diễn ra kéo dài qua hai đợt từ ngày 17/10 - 21/11, để xem xét, thông qua.
Toàn bộ các dự án luật này do Bộ Công an chủ trì soạn thảo, bao gồm:
- Bộ luật Hình sự (sửa đổi),
- Luật An ninh dữ liệu,
- Luật Định danh và xác thực điện tử,
- Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi),
- Luật sửa đổi, bổ sung Luật Quản lý vũ khí và Luật Phòng cháy chữa cháy,
- Luật Bảo vệ công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia,
- Luật Tổ chức cơ quan điều tra hình sự (sửa đổi)
Trong số những luật trên, một số văn bản luật được cho đã hoàn thành thời hạn lấy ý kiến đóng góp của người dân trên ứng dụng điện tử VNeID của Bộ Công an.
Chỉ riêng dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự (sửa đổi), báo chí nhà nước có đề cập dự luật này sẽ được lấy ý kiến công khai từ người dân trên VNeID, trong thời hạn từ ngày 16/9 - 5/10, tức 20 ngày.
Trong khi đó, thời điểm lấy ý kiến người dân trên VNeID đối với một số dự luật khác lại không rõ ràng và không được báo chí nhà nước đề cập. Dù vậy, đối với 7 dự án luật nêu trên, Bộ Công an vẫn đăng công khai các văn bản dự thảo trên cổng thông tin điện tử của bộ.
Ngoài ra, nếu dựa trên tiêu chí thời hạn lấy ý kiến dự luật, việc này cũng thể Bộ Công an đã thực hiện quy trình này rất vội vàng vì theo quy định hiện hành, thời gian thông thường phải kéo dài ít nhất 30 ngày.
Theo ghi nhận của RFA, không riêng gì những dự luật do Bộ Công an soạn thảo, VNeID là còn là nền tảng lấy ý kiến chung cho nhiều dự luật khác.
Dự thảo luật xuất hiện sau cùng được ghi nhận trên VNeID là dự luật Đất đai (sửa đổi), vốn đã kết thúc thời hạn lấy ý kiến vào ngày 7/10.
Hiện tại, ứng dụng này không có mục góp ý dự thảo luật riêng, mặc dù ứng dụng này đã được tích hợp rất nhiều tiện ích công khác nhau, và trước đó Chính phủ cũng kỳ vọng đưa VNeID trở thành “siêu ứng dụng”.
Thay vào đó, người dân muốn góp ý dự thảo sẽ nhấn trực tiếp vào “banner” có sẵn ở trang chủ của ứng dụng. Sau đó màn hình sẽ hiện ra mục “nhận góp ý” theo các mức độ đồng thuận bao gồm: “tán thành hoàn toàn”, “tán thành có góp ý”, và “không tán thành”.
Đáng chú ý, người dân không được theo dõi, giám sát tổng các mức độ đồng thuận này ở dự luật. Toàn bộ dữ liệu nằm một ở Bộ Công An và kết quả sau đó cũng do cơ quan này công bố một chiều.
Trả lời RFA, anh T, 30 tuổi, làm nhân viên văn phòng ở TP.HCM nói rằng anh chưa từng góp ý bất kỳ một dự thảo nào trên VNeID vì không biết tính năng này có tồn tại, và quan trọng hơn, anh không hiểu việc góp ý như vậy “mang lại ý nghĩa gì”.
“Mình rất hay sử dụng ứng dụng VNeID cho mấy việc giấy tờ hằng ngày, nhưng việc người dân có quyền góp ý trên đây thì mới nghe.
Thất nghiệp, nhưng nộp trợ cấp trên nền tảng 2 tháng rồi mà vẫn chưa nhận được phản hồi. Không chuyện đó thôi, giờ thêm mấy chuyện góp ý này kia nữa thì chắc sẽ mang ý nghĩa gì“.
Ở một trường hợp hy hữu khác cũng nói với RFA rằng họ không biết đến tính năng đóng góp ý kiến này, nhưng bây giờ biết đi chăng nữa, người này sẽ vẫn không dùng đến vì “sợ bị công an theo dõi”.
“VNeID hiện tại lưu giữ rất nhiều thông tin cá nhân của mình, cả những nơi mình thường trú và chỗ mình làm việc. Khi mình góp ý, bày tỏ quan điểm cá nhân như vậy trên ứng dụng, công an chắc chắn sẽ biết rõ danh tính người góp ý. Nếu mình góp ý mà ý kiến đó không may làm phật lòng họ thì tự nhiên bản thân mình lại trở thành đối tượng bị theo dõi”.
RFA đã nỗ lực tiếp cận một số người dân khác ở Hà Nội và TP.HCM, các phản hồi nhận được đều nói rằng họ chưa từng, hoặc không biết việc đóng góp các dự thảo luật quan trọng có trên VNeID.
Hầu hết những người đồng thời nói rằng những việc lấy ý kiến kiểu này diễn ra rồi kết thúc trong âm thầm, không có sự tuyên truyền, vận động thường thấy của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam tại các địa phương.
Trái ngược với việc này, công an ở một số nơi như Phú Thọ, Đắk Lắk, An Giang, v.v.trong các bản tin đều cho biết rằng các đơn vị này có tuyên truyền, hướng dẫn người dân góp ý dự thảo luật trên VNeID.
Bên cạnh đó, Bộ Công an cũng công bố mức độ đồng thuật ở người dân trong việc lấy ý kiến là rất cao.
Như việc lấy ý kiến ở dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi), tính đến ngày 15/9, bộ này cho biết đã có 141.526 người tham gia đóng góp ý kiến qua ứng dụng VNeID, bao gồm 37.863 ý kiến tán thành hoàn toàn và 3.544 ý kiến tán thành có góp ý.
Sau quy trình lấy ý kiến trên VNeID, gần đây, từ ngày 6/10 đến nay, Bộ Công an tổ chức hội nghị tiếp tục lấy ý kiến công an, đại diện chính quyền tại nhiều địa phương. Các ý kiến tham gia tại hội nghị này “cơ bản thống nhất” toàn bộ về 7 dự thảo luật.
PGS. TS. M.H từ Đại học Kinh tế HCM cho rằng số lượng những người tham gia đóng góp ý kiến trên VNeID cho các dự thảo luật có đăng tải lấy ý kiến trên nền tảng này, đa phần là những cán bộ, đảng viên, là người của chính quyền được huy động vào góp ý.
Ý kiến của vị chuyên gia này trùng khớp với tình trạng xuất hiện tại nhiều cơ quan hiện nay khi các đơn vị này có “đề nghị 100% cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức gương mẫu tham gia góp ý trên ứng dụng VNeID”.
“Tất nhiên là quá trình làm luật như thế, họ sẽ có tham khảo ý kiến từ nhiều chuyên gia, người có chuyên môn trong đầu ngành ở các khâu.
Tuy nhiên phải thừa nhận rằng người dân không phải là chủ thể lấy ý kiến chính của họ. Ở mỗi một dự thảo luật khi viết ra, họ công khai dự thảo, cái chính là để xem phản ứng của dư luận mà thôi.
Còn việc góp ý, thảo luận ở các dự thảo luật này thường ngả về vai trò của đại biểu Quốc hội trong các phiên họp, tức là khi họ [Bộ Công an] đã trình hết mấy dự thảo luật này lên rồi", vị chuyên gia này chia sẻ thêm.
Ở Việt Nam, Quốc hội là cơ quan quyền lực tối cao đại của nhà nước, diện cho tiếng nói và quyền lợi của người nhân. Thế nhưng, qua nhiều khóa Quốc hội, số lượng đảng viên của Đảng Cộng Sản luôn chiếm hơn 90% số ghế.
Trong việc lấy ý kiến để Quốc hội thông qua một vấn đề nào đó thì tỷ lệ tán thành luôn duy trì ở mức “tuyệt đối” hay " hơn 99%“, đạt được sự “đồng thuận, thống nhất cao” từ các đại biểu.
Quyền lực của Bộ Công an đã gia tăng đáng kể dưới thời Tổng bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhà lãnh đạo có xuất thân từ bộ máy an ninh.
“Vừa đá bóng, vừa thổi còi”, Bộ Công an đến nay đang song giữ vai trò cả vai trò lập pháp, lẫn hành pháp khi cơ quan này đã và đang tham gia soạn thảo nhiều dự án luật kéo dài từ năm 2025 đến nay.
Không ít các lần lấy ý kiến trong các dự thảo văn bản pháp luật đã diễn ra rất vội vàng, thiếu minh bạch.
Hồi tháng Hai đầu năm nay, trong kỳ người dân nghỉ Tết Nguyên Đán, Bộ Công an đã “âm thầm” lấy ý kiến hơn 20 dự thảo văn bản pháp luật. Các dự thảo này cũng có thời hạn lấy ý kiến rất ngắn, trong vòng 9 ngày nhưng tất thảy đều rơi vào thời điểm nghỉ Tết.
Ngay sau đó, Bộ Công an lại đính chính việc này với báo chí nhà nước rằng “việc đăng tải để lấy ý kiến” như trên “trong dịp lễ, Tết không trái quy định và không ảnh hưởng đến tính hợp pháp của quy trình xây dựng, ban hành văn bản”.