(**) Toàn bộ thông tin về người chia sẻ trong bài sẽ được ẩn danh để đảm bảo an toàn và quyền lợi hợp pháp của nhân chứng theo khoản 4 Điều 31 Luật Báo chí số 126/2025/QH15, hiệu lực từ ngày 1/7/2026.
Thời gian gần đây, báo chí nhà nước liên tục đưa tin chĩa mùi dùi về phía chủ đầu tư (CĐT) dự án KĐT Đại Thanh tại Hà Nội, trong khi chỉ đề cập sơ lược nguyện vọng của cư dân được ở lại để ổn định cuộc sống và bỏ ngõ câu hỏi pháp lý quan trọng nhất: Vì sao hơn một nửa căn hộ nơi đây đã được Nhà nước cấp sổ hồng 10 năm qua vẫn đứng trước nguy cơ bị phá dỡ, buộc người dân phải di dời?
Một luật sư tại Hà Nội nhận định, vụ Đại Thanh không chỉ đặt ra trách nhiệm của CĐT mà còn thách thức niềm tin của người dân vào hệ thống quản lý. Theo vị luật sư, sự chồng chéo và thiếu nhất quán về pháp lý thể hiện qua Quyết định 12/2017/QĐ-UBND, do ông Nguyễn Đức Chung ký ngày 31/3/2017, cho phép cấp sổ hồng song song với xử lý sai phạm, đã góp phần dẫn đến tình cảnh hiện nay.
Cư dân Đại Thanh nói với RFA rằng họ bất ngờ trước quyết định phá dỡ ngày 28/10 khi trước đó chỉ nghe tin về CT6 Kiến Hưng và HH Linh Đàm, còn Đại Thanh chưa từng được khảo sát phương án di dời.
Phản ứng trước quyết định này, một cư dân bức xúc, “người dân đi mua nhà của dự án, được cấp sổ hồng, ở được hơn 10 năm thì có ai đó vào nói dự án sai phạm, nhà bạn phải di dời, phá dỡ. Vậy niềm tin về dự án chung cư, về sổ hồng sẽ sụp đổ, không còn tin vào gì nữa”.
Bài phỏng vấn của Đài Truyền hình Hà Nội với ông Trần Minh Sơn, Chuyên viên cao cấp Bộ Tư pháp chỉ nêu vỏn vẹn tính cấp thiết xử lý 12 dự án sai phạm của Mường Thanh là để đảm bảo quyền lợi cho người dân khi chưa có sổ hồng. Mặc nhiên không thấy ông Sơn và cả phóng viên đài này đề cập tới vấn đề liên quan tới hàng trăm cư dân ở Đại Thanh đã có sổ hồng nhưng vẫn đối diện nguy cơ mất nhà.
Hà Nội có đang đảm bảo pháp luật và bảo vệ quyền lợi người dân?
Trao đổi cùng RFA, vị luật sư nêu ra yêu cầu Hà Nội cần công khai hồ sơ quy hoạch, cấp phép, nghiệm thu, cấp sổ, biên bản thanh tra và giám định từng tòa vào thời điểm trước đây; đồng thời tham vấn cư dân trước khi quyết định đến phương án phá dỡ và di dời người dân.
Yêu cầu này được đưa ra dựa trên Điều 25, Điều 28, Điều 30 và Điều 32 Hiến pháp Nước CHXHCN Việt Nam 2013 bảo vệ Quyền Tiếp cận Thông tin, Tham gia Quản lý Nhà nước và Sở hữu Nhà ở hợp pháp của công dân.
Dù thành phố đã lấy ý kiến về dự thảo nghị quyết, việc này không thay thế nghĩa vụ công khai thông tin theo luật định, cung cấp căn cứ xử lý từng công trình và bảo đảm quyền tham gia của cư dân.
Theo phản ánh của cư dân, trên Cổng thông tin điện tử của Chính quyền Hà Nội, tờ trình dự thảo nghị quyết ở Mục 3.6 không công khai thông tin chi tiết về dự án nào sẽ vào diện phá dỡ, trong khi báo chí chính thống lại đưa tin rằng UBND TP đã họp và chốt cơ chế xử lý 12 dự án dựa trên bản dự thảo cuối cùng ngày 27/10.
Đáng chú ý, dự thảo Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở đang được rút gọn từ 91 xuống 65 điều, làm dấy lên lo ngại về khả năng suy giảm cơ chế giám sát của người dân.
“Nếu các thủ tục bắt buộc bị bỏ qua, tính hợp pháp của quyết định phá dỡ, di dời cần được xem xét lại và phải đảm bảo quyền lợi của cư dân đã có sổ hồng trước hết”, vị luật sư nhận định.
Tiêu chí phá dỡ thiếu rõ ràng
Một cư dân khác cho RFA biết rằng việc chính quyền Hà Nội đưa ra căn cứ để phá dỡ toà nhà là “thiếu cơ sở khoa học” và “vô cảm”.
Theo phản ánh của cư dân với RFA, hai công trình CT8 và CT10 Đại Thanh, mỗi công trình gồm ba khối tháp, phải tuân thủ Quy chuẩn xây dựng Việt Nam QCXDVN 01:2008/BXD.
Tuy nhiên, cư dân cho rằng các mục 2.8.4 và 2.10.5 chỉ quy định khoảng cách giữa các dãy nhà hoặc công trình riêng lẻ, chưa làm rõ việc áp dụng đối với các khối tháp thuộc cùng một công trình.
Đáng chú ý, theo bản vẽ thiết kế được cư dân viện dẫn, khoảng cách giữa các khối tháp là 10,2 mét, chỉ thiếu 0,3 mét so với tiêu chí 10,5 mét trong phương án xử lý.
Cư dân cho rằng việc lấy chênh lệch này làm căn cứ phá dỡ là thiếu thuyết phục và “vô cảm”, khi quyết định ảnh hưởng đến nơi ở của hàng nghìn người chưa được chứng minh đầy đủ về khả năng áp dụng các giải pháp kỹ thuật thay thế.
Trả lời câu hỏi về kỹ thuật của RFA, kiến trúc sư T. (40 tuổi, TP.HCM) cho biết các phương án thay thế đảm bảo an toàn PCCC hoàn toàn có thể được giải quyết căn cứ theo QCXD 06:2022/BXD, được sửa đổi năm 2023.
Cụ thể, kiến trúc sư T. cho biết có thể áp dụng biện pháp như cải tạo tường chống cháy, tháo dỡ, thu gọn các bộ phận kiến trúc nhô ra hoặc luận chứng kỹ thuật an toàn cháy thông qua mô phỏng cháy để đánh giá nguy cơ, từ đó đưa ra đề xuất giải pháp tương đương.
Người dân đi mua nhà của dự án, được cấp sổ hồng, ở được hơn 10 năm thì có ai đó vào nói dự án sai phạm, nhà bạn phải di dời, phá dỡ. Vậy niềm tin về dự án chung cư, về sổ hồng sẽ sụp đổ, không còn tin vào gì nữa.
— Một cư dân nói với RFA
Vì sao sai phạm không được xử lý dứt điểm ngay khi phát hiện?
Trao đổi cùng phóng viên RFA, vị luật sư tại Hà Nội cho rằng từ phê duyệt quy hoạch, cấp phép, giám sát thi công đến nghiệm thu và cấp sổ, trách nhiệm quản lý trải qua nhiều khâu. Vì sao sai phạm không được ngăn chặn kịp thời, dù đã có những kết luận thanh tra từ nhiều năm trước? Ai chịu trách nhiệm về những quyết định liên quan?
Dự án KĐT Đại Thanh khởi công năm 2012, nhưng từ năm 2015 đã bị phát hiện hàng loạt sai phạm về quy hoạch, xây dựng và nghĩa vụ tài chính.
Ngày 29/6/2015, Thanh tra Bộ Xây dựng ban hành Kết luận 164/KL-TTr; tiếp đó, UBND Hà Nội có Văn bản 6779/UBND-XDGT ngày 25/9/2015 yêu cầu xử lý.
Đến cuối năm 2016, hồ sơ vi phạm được chuyển sang cơ quan điều tra.
Đáng chú ý, ngày 31/3/2017, UBND Hà Nội lại ban hành Quyết định 12/2017/QĐ-UBND, cho phép xem xét cấp sổ hồng cho người mua nhà song song với xử lý sai phạm của chủ đầu tư.
Đến năm 2019, khoảng 2.300/3.941 căn hộ Đại Thanh đã được cấp sổ.
Sau hơn một thập niên, tiến trình xử lý bất ngờ tăng tốc quay ngược trở lại.
Ngày 10/9/2026, Hà Nội công bố kế hoạch xử lý 12 dự án Mường Thanh theo Kế hoạch số 349/KH-UBND, sau phiên toà hồi tháng 8 xét xử ông Lê Thanh Thản, nguyên Chủ tịch Tập đoàn Mường Thanh về tội “Lừa dối khách hàng” tại dự án CT6 Kiến Hưng.
Ngày 10/10 lấy ý kiến dự thảo nhưng chỉ sau đó chưa đầy ba tuần, tức ngày 28/10 đã thông qua nghị quyết đặc thù theo Luật Thủ đô 2026. CĐT có 30 ngày kể từ khi quyết định buộc phá dỡ có hiệu lực để chuẩn bị, công khai kế hoạch di dời, phá dỡ; không chấp hành sẽ đối diện cưỡng chế.
Nhiều ý kiến cho rằng, việc xử lý 12 dự án sai phạm của Mường Thanh lần này, thực tế đã được cơ quan thanh tra xem xét từ 10 năm trước.
Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ sai phạm đã được phát hiện từ lâu nhưng không được giải quyết dứt điểm, trong khi quyền sở hữu của người dân đã được Nhà nước công nhận.
Vậy trách nhiệm giám sát, cấp sổ và bảo vệ quyền lợi cư dân trong suốt hơn mười năm qua thuộc về ai? Vị luật sư lên tiếng.
Bởi, “xử lý sai phạm không chỉ là chuyện tháo dỡ công trình, mà còn là phép thử đối với trách nhiệm công quyền và niềm tin của người dân vào giá trị pháp lý của sổ hồng”.
Đáng chú ý, báo chí năm 2019 từng dẫn lời ông Nguyễn Thế Cường, khi đó là Phó Chủ tịch UBND huyện Thanh Trì thừa nhận lỗi của cơ quan quản lý Nhà nước trước những vướng mắc kéo dài tại KĐT Đại Thanh, khiến người dân chậm được cấp sổ hồng.
Tuy nhiên, vấn đề liên quan tới việc cấp sổ hồng sau khi dự án đã phát hiện sai phạm vẫn chưa từng có một vị lãnh đạo nào đứng ra chịu trách nhiệm và đề xuất hướng giải quyết hợp tình hợp lý.