Giới chuyên gia y khoa và dư luận tiếp tục bày tỏ lo ngại về Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), mặc dù Bộ Y tế đã công khai điều chỉnh một số nội dung liên quan đến đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng.
Nên đầu tư hơn vào các bệnh có nguy cơ tử vong cao
Trong lúc dự thảo luật đang được Quốc hội xem xét chuẩn bị thông qua vào ngày 21/11 tới đây, RFA đã tiếp cận một số chuyên gia y tế để ghi nhận ý kiến chuyên môn của họ về vấn đề này.
“Anh em trong ngành đa số là phản đối. Ghép tạng là một mảng rất chuyên sâu, số chuyên gia rất ít nên khi có dự thảo luật, Nhà nước lấy ý kiến của những người này thì thấy việc họ ủng hộ là chuyện bình thường, chứ còn lại đa số trong ngành ai cũng phản đối”, Bác sĩ Q.A. từ Bệnh viện Chợ Rẫy TP.HCM nói với RFA.
Theo vị bác sĩ này, các bệnh bẩm sinh cần ghép tạng “tất nhiên là có thật, vì tỉ lệ sinh cao thì số các cháu bị bệnh bẩm sinh cũng cao, nhưng so với các bệnh khác thì số lượng này vẫn không đáng kể”.
Phân tích rõ hơn cho điều mình nói, Bác sĩ Q.A. cho rằng thực tế hằng năm con số trẻ cần ghép tạng là không quá nhiều, so với số tử vong vì các bệnh truyền nhiễm, hô hấp thì “chẳng thấm vào đâu”. “Thay vì đầu tư tiền bạc, truyền thông vào mấy mảng đó thì lại đi vận động hiến tạng. Chẳng ra làm sao”.
Chuyên gia này đồng thời thừa nhận đang có sự lãng phí vì số trẻ em chết não hằng năm cũng nhiều nhưng đều không được hiến tạng.
Nêu lên giải pháp cho vấn đề này, một chuyên gia giấu tên từ Khoa Nhi, Bệnh viện Tâm Anh, TP.HCM, kiến nghị Bộ Y tế cần tập trung vào việc nâng cao năng lực của các y, bác sĩ trong nghiên cứu sử dụng mô động vật/người thay thế, cũng như khai thác tiềm năng của tế bào gốc.
Lo ngại trục lợi từ vấn nạn buôn bán nội tạng
Bên cạnh góc độ chuyên môn, một số ý kiến phản đối của giới chuyên gia y tế còn liên quan đến việc lo ngại dự thảo luật mới được thông qua sẽ mở đường cho các hành vi “trục lợi từ vấn nạn buôn bán nội tạng”.
Từ Bệnh viện Nhi Đồng, TP.HCM, Tiến sĩ, Bác sĩ T khẳng định đề xuất cho trẻ dưới 18 tuổi là “chưa thực sự cần thiết, chưa phù hợp vì nếu chỉ dựa theo quan điểm mô tạng trẻ em tốt hoặc tình trạng trẻ thiếu tạng để ghép, thì việc này đang làm tăng nguy cơ buôn bán nội tạng hoặc sử dụng tạng trẻ em một cách thiếu kiểm soát, sai mục đích nhân văn, do đó mà không nên đưa nội dung này vào dự thảo luật”.
“Thông thường đối với một ca ghép tạng, người muốn tìm nguồn tạng phù hợp để ghép sẽ có hai con đường: một là chính thống, và hai là phi chính thống.
Nếu đi theo con đường chính thống, nghĩa là một bệnh nhân phải đăng ký chờ đến lượt ghép tạng, số này rất đông, thì gần như là không có cơ hội vì nguồn tạng ở Việt Nam rất khan hiếm, và văn hóa ở Việt Nam vẫn chưa đủ cởi mở để hiến tạng.
Phần lớn các ca ghép tạng hiện nay đều là do người thân hiến cho nhau.
Tuy nhiên, song song đó vẫn còn có những con đường khác giúp tiếp cận nguồn tạng bên ngoài, nhưng chi phí phải bỏ ra sẽ cao hơn.
Chi phí cao vì bên cần tạng phải trả cho nhiều dịch vụ, qua nhiều khâu môi giới, đến các thủ tục hành chính, để hợp thức hóa việc trao tạng.
Ví dụ như ca ghép thận gần đây, bệnh nhân bị suy thận giai đoạn cuối, gia đình muốn sớm đẩy nhanh tiến độ thì chi phí đã lên tới 3 tỷ đồng”, chuyên gia T chia sẻ.
Theo ý kiến của các chuyên gia y khoa khi trả lời RFA, họ đều cho rằng số lượng bệnh nhi có các vấn đề bệnh lý bẩm sinh, như tim, thận là rất hiếm.
Việc đề xuất cho người dưới 18 tuổi được hiến tạng có thể tạo cơ sở pháp lý cho các bệnh nhi này nhận được nguồn tạng đủ tốt từ đồng trang lứa, nhưng nó lại hợp thức hóa việc có nguồn cung nguồn tạng từ trẻ em.
Theo đó, tạng trẻ em trong độ tuổi từ lứa tuổi vị thành niên là nguồn tạng có chất lượng nhất. Giai đoạn này cơ thể trẻ bắt đầu hoàn thiện, chưa dần chịu tác động bởi quá trình bị lão hóa, nên khi người nhận có nguồn tạng này không những duy trì tốt hơn sức khỏe so với ban đầu, mà còn kéo dài thêm tuổi thọ.
Các yếu tố nêu trên còn chưa kể đến nguy cơ các dữ liệu hồ sơ sức khỏe của các bệnh nhân cần nguồn tạng có thể bị lan truyền, trở thành mục tiêu cho các hành động vụ lợi phi pháp.
Dư luận tiếp tục dậy sóng
Từ ngày 21/10, như RFA đã đưa tin, dư luận trong và ngoài nước đã dậy sóng sau khi Bộ Y tế trình Quốc hội Dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), trong đó đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến tạng.
Đến ngày 2/11, Bộ Y tế cho biết cơ quan này đã tiếp thu và điều chỉnh một số nội dung trong dự thảo, song vẫn giữ nguyên đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến mô, tạng.
Theo bản sửa đổi này của Bộ Y tế, người dưới 18 tuổi chỉ được hiến mô tái sinh khi đáp ứng đủ các điều kiện:
- Chưa có người hiến trưởng thành phù hợp
- Đảm bảo người hiến không bị ép buộc, lừa dối
- Chỉ được hiến cho gia đình: anh ruột, chị ruột, em ruột
- Được sự chấp thuận của cả cha mẹ đẻ, hoặc người còn lại (một trong hai trường hợp người đã mất)
Thế nhưng, sự bất bình của dư luận về dự thảo luật này vẫn chưa nguôi ngoai, mà tiến triển leo thang thêm nữa trong những ngày từ đầu tháng Mười một đến nay.
Các khẩu hiệu “không đồng ý” luật sửa đổi, tạo hành lang pháp lý cho trẻ em dưới 18 tuổi được hiến tạng hay “không đồng ý” lấy tạng trẻ em dưới 18 tuổi, xuất hiện ngày càng thêm dày đặc trên các nền tảng Facebook, mạng xã hội được đông đảo người Việt sử dụng.
Tài khoản Nguyễn Ngọc Lan “không đồng ý” vì “nhận thấy sẽ có nhiều nguy cơ nhiều tiêu cực nếu luật này được thông qua sửa đổi. Tương lai con cháu sẽ mất an toàn và nguy hiểm”.
Một tài khoản khác có tên Giang Phan Van kêu gọi cộng đồng “đừng im lặng khi quyền lợi và sự an toàn của trẻ em cần được bảo vệ”.
Tài khoản Mai Lệ Quyên có 91.000 lượt theo dõi cũng kêu gọi cộng đồng “đừng thờ ơ, đừng im lặng nữa, vì ai cũng có con, có cháu”.
Trên cương vị là một người mẹ, tài khoản Lê Thị Kiều trang nêu lý do phản đối vì mong muốn con của chị và tất cả trẻ em được lớn lên an toàn, được bảo vệ và có quyền làm chủ cơ thể mình.
“Tôi tin rằng bất kỳ người cha, người mẹ nào cũng mong con mình được bình an. Và tôi mong tiếng nói của mỗi chúng ta hôm nay sẽ góp phần bảo vệ những đứa trẻ ngày mai”, bà Trang viết.
Trong bức tâm thư gửi đến Quốc hội, tài khoản Nguyễn Khuyến cho rằng dự thảo này có dấu hiệu “vi hiến”, đi ngược lại nguyên tắc “quyền bất khả xâm phạm về thân thể” được quy định trong Hiến pháp 2013.
Để thêm lửa cho phong trào phản đối này, tài khoản Minh Ohio còn lập nhóm “Phản đối dự luật HIẾN TẠNG dưới 18”, có hơn 4.400 người tham gia.
Bên cạnh đó, một số người dùng như tài khoản Thảo Ngô đã đăng bài hướng dẫn người dân gửi ý kiến phản hồi về dự thảo luật thông qua các cổng tiếp nhận chính thức như “Dự thảo online” của Quốc hội, ứng dụng VNeID của Bộ Công an, cũng như Cổng thông tin của Chính phủ, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Bộ Tư pháp.
Tài khoản Vân Babi thậm chí còn soạn thảo mẫu “Đơn kiến nghị hủy bỏ quy định độ tuổi hiến tạng dưới 18” để cộng đồng tham khảo và sử dụng khi gửi phản ánh.
Theo tài khoản Đỗ Anh, việc đóng góp ý kiến xây dựng pháp luật qua VNeID thể hiện tinh thần thượng tôn pháp luật và niềm tin vào sự sáng suốt của các cấp lãnh đạo Nhà nước.
Phong trào phản đối rộng rãi này hướng tới việc tạo sức ép để Quốc hội xem xét tạm hoãn hoặc không thông qua quy định hiến tạng dưới 18 tuổi trong Dự thảo Luật sửa đổi.
Dự thảo luật này dự kiến được Quốc hội biểu quyết thông qua vào ngày 21/11 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2028.
Bên cạnh đó, Quốc hội cũng đặt lộ trình hoàn thành Cơ sở dữ liệu quốc gia về quản lý mô, bộ phận cơ thể người trước ngày 31/12/2028.
Theo thống kê của Bộ Y tế, từ năm 1992 đến ngày 31/3/2026, Việt Nam đã thực hiện tổng cộng 11.187 ca ghép tạng. Trong đó bao gồm 9.969 ca ghép thận, 1.005 ca ghép gan, 177 ca ghép tim, 27 ca ghép phổi và một số ca ghép phức tạp khác.
Tỉ lệ tạng từ người hiến sống chiếm tới 91,4% (10.225 ca), trong khi nguồn tạng từ người hiến chết não chỉ chiếm 8,6% (962 ca).