Quy định đã có, Bộ Công an diễn tập, chuẩn bị truy vết tịch thu tài sản điện tử

Trong bối cảnh Chính phủ ban hành các văn bản quy phạm pháp luật cấm nhà đầu tư tiền mã hóa hoạt động trên sàn quốc tế, Bộ Công an cho diễn tập truy vết tịch thu tài sản điện tử.

Ngày 13/11, Bộ Công an đã tổ chức hội nghị diễn tập kỹ năng điều tra, thu thập chứng cứ và phân tích dữ liệu blockchain, được cho nhằm truy vết và thu hồi tài sản, tiền mã hóa trong các vụ án hình sự.

Theo thông tin từ báo chí Nhà nước, sự kiện này có hơn 27.300 cán bộ công an tham gia, kết nối trực tuyến với công an ở các đơn vị, địa phương trên toàn quốc.

Chương trình tập huấn cho công an bao gồm 7 chuyên đề:

  • Kiến thức căn bản về truy vết trên nền tảng Blockchain;
  • Khung pháp lý và một số vấn đề cần chú ý trong điều tra, thu thập tài liệu chứng cứ và thu hồi tiền mã hóa;
  • Góc nhìn từ nhà cung cấp dịch vụ tài sản (VASP);
  • Một số vấn đề trong thu thập tài liệu từ các nhà cung cấp dịch vụ xuyên biên giới;
  • Quy tắc chuyển thông tin (Travel Rule);
  • Phòng ngừa và ứng phó sự cố;
  • Phong tỏa, thu giữ và thu hồi tài sản.

Lấy lý do cho buổi diễn tập, Bộ Công an nhận định chuỗi dữ liệu blockchain của tiền mã hóa quá bảo mật, nên không thể định danh bằng cách thức thông thường.

“Nhưng blockchain có một đặc điểm mà tội phạm không thể xóa bỏ, đó là việc lưu trữ mọi dấu vết giao dịch vĩnh viễn”, Bộ Công an khẳng định.

Vì vậy, Bộ Công an đang hướng tới mục tiêu sẽ “không có dấu vết nào nằm ngoài tầm với của pháp luật”.

Đáng chú ý, từ tháng 7/2025 - 6/2026, Bộ Công an đã thống kê được tổng dòng tiền mã hóa chuyển vào Việt Nam trong giai đoạn này là 122,2 tỷ USD, tương đương bình quân gần 335 triệu USD mỗi ngày.

Theo đó, khi nắm vững kỹ thuật phân tích dữ liệu, điều tra viên có thể lần theo dấu vết của dòng tiền chuyển qua từng ví, xác định điểm rút tiền tại sàn giao dịch để phong tỏa tài sản.

Tuy nhiên, quy trình này đòi hỏi phải có sự phối hợp với các sàn giao dịch tài sản ảo để xác minh danh tính nhà đầu tư.

Để đáp ứng yêu cầu trên, Chính phủ từ ngày 9/9/2025 đã ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP (có hiệu lực từ ngày ban hành) về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam.

Theo quy định này, kể từ sau 6 tháng sàn giao dịch điện tử nội địa được cấp phép, nhà đầu tư trong nước bắt buộc phải giao dịch thông qua các tổ chức này.

Bằng không, nhà đầu tư sẽ bị xử lý vi phạm hành chính, thậm chí truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.

Cụ thể cho các khoản chế tài này, Chính phủ tiếp tục ban hành Nghị định 284/2026/NĐ-CP, có hiệu lực ngay từ ngày 1/9/2026.

Nhà đầu tư có thể chịu mức phạt lên đến 25.000.000 đồng đối với cá nhân và 50.000.000 đồng đối với tổ chức.

Bên cạnh đó, cơ quan công an còn có quyền phong tỏa, tịch thu tài sản mã hóa của nhà đầu tư khi hành vi giao dịch đó bị xác định cấu thành tội phạm hình sự thuộc thẩm quyền điều tra của Bộ Công an.

Đến nay đã có 3 sàn gồm CAEX, TCEX, SCEX lần lượt thuộc hệ sinh thái của ngân hàng VPBank, Techcombank và LPBank, chuẩn bị được chính quyền cấp phép. Điểm đáng chú ý nhất ở ba sàn này là đều trải qua các khâu thẩm định, phê duyệt của Bộ Công an.

Ở một phương diện liên quan, Chính phủ cũng vừa ban hành Nghị định 320/2026, yêu cầu người dân phải liên kết, xác thực nhiều thông tin, bao gồm tài khoản ngân hàng, và chứng khoán, với ứng dụng VNeID của Bộ Công an trước ngày 30/6/2027.

Điều này đến nay vẫn không rõ các tài khoản của nhà đầu tư nếu dự kiến mở thêm trên các sàn giao dịch sàn mã hóa trên khi được cấp phép thì có phải liên kết với VNeID hay không.

Nhưng điều đáng quan tâm nhất ở đây chính là mức độ bảo mật, cũng như đảm bảo quyền lợi cho nhà đầu tư.

Nếu là một nhà đầu tư, liệu họ có dám bỏ tiền, thậm chí cả khoản tích góp lâu năm của mình, vào một sàn mà những rủi ro của nhà đầu tư vẫn chưa rõ sẽ được đảm bảo thế nào.

Đây là câu hỏi được nhiều nhà đầu tư đặt ra, những người mà RFA tiếp cận được.

“Sàn tiền ảo lớn nhất như Binance, được xây dựng hệ thống bảo mật kiên cố đến thế, còn bị hack hơn 6 tỷ đô, thì nói gì tới mấy các sàn nội địa mới mở với tính bảo mật chưa rõ thế nào, và được đầu tư bao nhiêu tiền vào đấy. Vì vậy, mình sẽ không dại gì mà bỏ tài sản của mình vào mấy sàn nội địa vớ vẩn này”, Anh Q, ở Hà Nội, có 3 năm đầu tư tiền điện tử trên sàn Binance, nói với RFA.

Vào cuối tháng 10/2026, sàn điện tử quốc tế lớn nhất thế giới Binance bị đánh cắp 6,34 tỷ USD. Ngay sau đó, Binance đã dùng ngay nguồn lực của sàn để khắc phục hậu quả này, đồng thời nâng cấp thêm các lớp bảo mật. Nguyên nhân được cho đến từ một kỹ sư của công ty bị xâm nhập máy tính cá nhân.

Tương tự với ý kiến trên, anh M, 30 tuổi, một nhà đầu tư ở TP.HCM cũng khẳng định không muốn “trở thành chuột bạch” ở sàn mới mở. Người này cho rằng “nếu sàn nội địa đủ tốt, thì nhà đầu tư sẽ đổ tiền về, chứ cần gì phải cấm”.

Mặt khác, cũng có nhà đầu tư cho rằng việc chính quyền hạn chế nhà đầu tư giao dịch trên các sàn quốc tế, đang làm mất đi một nguồn thu nhập chủ yếu trong bối cảnh kinh tế khó khăn.

Anh K. ở TP.HCM, người đang giao dịch toàn thời gian trên Binance, cho biết anh tập trung vào các cổ phiếu Mỹ dưới dạng tiền mã hóa (Bstock) và coi đây là nguồn thu nhập chính.

“Nếu chuyển dịch về giao dịch sàn nội địa, thì không chắc họ sẽ có các tài khoản giao dịch này, vì đây là các dạng cổ phiếu nước ngoài, và Nhà nước có thể không mong muốn tiền của người dân đổ ra ngoài như vậy, thay vì đầu tư vào cổ phiếu Việt Nam trên một số sàn hiện có như SSI, Vietcap, v.v”, anh chia sẻ.

Bên cạnh động thái chuẩn bị của Bộ Công an, theo ghi nhận của RFA, một số ngân hàng thương mại, như Techcombank, VPBank, TPBank, đã bắt đầu phong tỏa tài sản của khách hàng với lý do được nêu là “phát sinh giao dịch đáng ngờ”.

“Về bản chất, Bộ Công an đang coi hoạt động đẩy tiền ra các sàn giao dịch nước ngoài là việc khó kiểm soát, và đặc biệt là làm thất thoát nguồn thu từ thuế. Ví dụ như khi nhà đầu tư mua một cổ phiếu Việt Nam, thì họ đã đóng thuế rồi”, Tiến sĩ C từ Đại học TP.HCM nhận định.

Tuy nhiên, vị chuyên gia này cũng bày tỏ e ngại về tính bảo đảm quyền lợi của người dân của sàn nội địa.

“Nếu sàn làm mất tiền của khách thì Nhà nước chưa có cơ chế đảm bảo đền bù. Chính ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam, từng khẳng định khi xảy ra sự cố hoặc bị tấn công mạng thì các sàn phải tự đứng ra đền bù cho khách hàng, chứ Chính phủ không đền thay.

Trường hợp sàn phá sản, việc căn cứ vào luật để giải quyết quyền lợi cho người dân bị thiệt hại đến nay vẫn chưa rõ ràng”, Tiến sĩ C. phân tích.

Trong năm 2025, hơn 160 triệu hồ sở dữ liệu tài chính, tín dụng, tương đương lượng dữ liệu của người dân tại Trung tâm Thông tin Tín dụng quốc gia (CIC) đã bị đánh cắp và rao bán công khai trên thị trường chợ đen.

Đến nay, Chính phủ, cụ thể là Bộ Công an, chỉ nói rằng đây là “bài học đắt giá”, chứ chưa từng có phương án đền bù thiệt hại nào cho dân bị ảnh hưởng bởi vụ CIC.

Trở lại các vấn đề mà Bộ Công an đưa ra tại buổi tập huấn, đối với các trường bị lừa đảo, công an sẽ hoàn trả tài sản mã hóa về cho người bị hại.

Thực tế khi so sánh với các vụ hàng trăm nhà đầu tư bị lừa đảo ở hai vụ án Mr. Pips và sàn AntEx của ông Nguyễn Hòa Bình, hay còn gọi là Shark Bình, vẫn chưa rõ bao nhiêu bị hại đã được hoàn trả tiền từ công an.

Với các vụ án này, công an còn phong tỏa, và tạm giữ, tịch thu hàng nghìn tỷ đồng, nhưng người dân không ai có thể biết được số tiền này cuối cùng sẽ đi về đâu, “về quỹ công, hay đút túi tư”, vẫn là câu hỏi chưa có lời giải thích rõ ràng.

Hồi tháng 1/2026, Tòa phúc thẩm TAND Tối cao tại Hà Nội đã xét xử phúc thẩm vụ án ba cựu công an “lạm dụng chức vụ, quyền hạn” chiếm đoạt hơn 12 tỷ đồng giá trị tiền mã hóa của nghi phạm khi công an tịch thu điện thoại của người này.