ដំណាំម្ទេស ត្រូវបានគេទទួលស្គាល់ និងពេញនិយមប្រើប្រាស់ទូទាំងពិភពលោកជាយូរយារណាស់មកហើយ។ ម្ទេសមានលក្ខណៈពិសេស គឺរសជាតិហឹរ ក្លិនឆួល។ ដំណាំម្ទេសជាប្រភេទរុក្ខជាតិបែកមែកច្រើន ហើយដើមវាមានថ្នាំង មានផ្លែក៏ច្រើន ព្រមទាំងមានពណ៌ប្រែប្រួល ចាប់ពីខ្ចីរហូតដល់ទុំ។
ម្ទេសមានច្រើនពូជដែលឃើញមានដាំនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដូចជាម្ទេសអាចម៍សត្វ ឬម្ទេសខ្មាំង ម្ទេសស ម្ទេសឡេវអាវ ម្ទេសដៃនាង ម្ទេសប្លោក ម្ទេសលក្ខណ៍ ម្ទេសហាវ៉ៃ ជាដើម។
នៅក្នុងនាទីកសិកម្ម នៅពេលនេះ កសិករ មឿក គីមអេង ជាអនុប្រធានភូមិបន្ទាយថ្មី ឃុំសំរោង ស្រុកព្រៃឈរ ខេត្តកំពង់ចាម និងជាបណ្ដាញផ្សព្វផ្សាយកសិកម្មស្រុកផង លោកប្រាប់ពីបច្ចេកទេសដាំម្ទេសហាវ៉ៃ ដែលបានទទួលផលច្រើនក្នុងដីល្បាយដីឥដ្ឋ ឬហៅថា ដីបន្ទះឡាង។
លោក មឿក គីមអេង ឲ្យដឹងថា ម្ទេសហាវ៉ៃ ដែលគាត់ដាំយកគ្រាប់ពូជមកពីប្រទេសថៃ ជាពូជផ្លែធំពណ៌បៃតង។ មុនដាំគាត់យកគ្រាប់ពូជទៅដាស់ដំណេកដោយប្រើវិធីយកទឹកដាំពុះ ១កែវ លាយទឹកត្រជាក់ ២កែវ ហើយយកគ្រាប់ពូជទៅដាក់ត្រាំក្នុងទឹកល្បាយនោះឲ្យបាន ២៤ម៉ោង។ នៅពេលត្រាំគ្រាប់ពូជរួច គាត់យកគ្រាប់ពូជនោះទៅហាលថ្ងៃ ២ម៉ោងទៀត។ បន្ទាប់មកគាត់ស្រង់គ្រាប់ពូជដាក់ក្នុងក្រណាត់ចងមាត់ជាប់ យកទៅផ្អាប់ទុកក្នុងធុងទឹកកកស្ងួត (គ្មានទឹក) ទុកវានៅក្នុងនោះចំនួន ៣យប់ឲ្យវាដុះពន្លក។
លោក មឿក គីមអេង៖ «បណ្ដុះដាក់ក្នុងធុងទឹកកកស្ងួត ហើយមើលរយៈពេល ២ ទៅ ៣ថ្ងៃ អាហ្នឹងវាអាចនឹងដុះពន្លកហើយ ប៉ុន្តែយើងដាក់ហ្នឹង យើងត្រូវមើលរាល់ថ្ងៃ បើវាស្ងួតយើងជ្រលក់ទឹកវាឲ្យថែម ដើម្បីឲ្យគ្រាប់វាសើម កាលណាសើមជាប់ពេក អាចនឹងដុះផ្សិត ឬក៏វាខូចគ្រាប់។ រយៈពេល ៣ថ្ងៃហ្នឹង វាដុះពន្លកតិចៗ នៅចុងគ្រាប់ បានខ្ញុំចាប់ផ្ដើមធ្វើថ្នាលសម្រាប់សាបគ្រាប់»។
លោក មឿក គីមអេង បន្តថា គ្រាប់ពូជបណ្ដុះនោះត្រូវយកទៅសាបលើថ្នាលដែលមានទទឹង ១ម៉ែត្រ និងបណ្ដោយ ២ម៉ែត្រ។ គាត់យកជីកំប៉ុសទៅលាយជាមួយដីថ្នាលសាបឲ្យសព្វចូលគ្នាជាល្បាយស្មើសាច់ ទើបយកគ្រាប់ពូជដែលមានដុះពន្លកបន្តិចទៅរោយពីលើថ្នាលសាបនោះ ឲ្យស្តើងៗ ទុកឲ្យវាដុះជាកូនម្ទេស។ ក្រោយពីកូនម្ទេសដុះលើថ្នាលសាបបាន ២០ថ្ងៃ គាត់លាយដី និងជីកំប៉ុសបញ្ចូលគ្នាយកទៅដាក់ក្នុងកូនថង់តូចៗ ហើយដកកូនម្ទេសមួយដើមទៅកប់ក្នុងកូនថង់មួយ។ គាត់ផ្សាំវាបន្តក្នុងថង់ប្លាស្ទិកនោះ ២សប្ដាហ៍ទៀត ទើបយកកូនម្ទេសទៅដាំក្នុងរង។
លោក មឿក គីមអេង៖ «ខ្ញុំផ្សាំក្នុង១ដើមៗ ដែលធ្វើអំពីកន្ទោងផលិតពីថង់ប្លាស្ទិក យើងច្រកជីកំប៉ុសក្នុងថង់ប្លាស្ទិក ហើយយើងដកមួយដើមៗទៅផ្សាំ។ ផ្សាំវារយៈពេល ២០ថ្ងៃ ទើបយើងយកកូនម្ទេសទៅដាំ»។
លោក មឿក គីមអេង ឲ្យដឹងថា ដំណាំម្ទេសហាវ៉ៃ ដើម្បីឲ្យផ្លែវាល្អ សត្វមិនទិច ឬដង្កូវមិនអាចស៊ី គួរដាំវានៅក្នុងខែវិច្ឆិកា ព្រោះជាពេលដែលអាកាសធាតុសើមស្ងួត ហើយទឹកភ្លៀងឈប់ធ្លាក់ដែរ៖ «ហើយដល់ពេលខ្ញុំដាំបានរយៈពេល ៧ ទៅ ១០ថ្ងៃ ទើបយើងយកជីទៅដាក់តាមគល់ម្ទេស និងប្រើជីកំប៉ុសផង ឬក៏ស្រោចលាយជាមួយជីអ៊ុយរ៉េបន្ថែមទៀត។ ហេតុអីបានប្រើជីអ៊ុយរ៉េបន្ថែម? ដោយសារទី១ ជីកំប៉ុសយើងគ្មានសារធាតុអាហ្សូតច្រើនទេ ដូច្នេះយើងត្រូវបន្ថែមអាហ្នឹងដើម្បីបន្តភ្ជាប់ជាមួយនឹងអាហ្សូត ដែលវាឲ្យការលូតលាស់កូនម្ទេសបានល្អ ហើយអាចប្រើលាយជី ១៥.១៥.១៥ ដើម្បីបន្ថែមឲ្យបន្លែយើងឲ្យវាកាន់ផ្លែ កាន់ផ្កា»។
ឯកសារកសិកម្មផ្សព្វផ្សាយឆ្នាំ២០០៥ ពីបច្ចេកទេសដាំម្ទេសហាវ៉ៃ បង្ហាញថា ដីដែលម្ទេសហាវ៉ៃដុះលូតលាស់ គឺដីឥដ្ឋស្រាល ដែលសំបូរដោយសារធាតុចិញ្ចឹមគ្រប់មុខ ជាពិសេសដីមានជាតិកំបោរ ដីជ្រាបទឹករហ័ស ព្រមទាំងសំបូរដោយសារធាតុខនិជ។ បើដីល្បាយខ្សាច់ ម្ទេសហាវ៉ៃ វាចាក់ឫសបានជ្រៅ ប៉ុន្តែវាត្រូវការទឹក និងជីបំប៉នច្រើន ទើបបានទទួលទិន្នផលខ្ពស់។ បើដាំលើដីខ្មៅ ហើយស្អិតល្មមនៅពេលភ្លៀង ត្រូវមានប្រព័ន្ធប្រឡាយបញ្ចេញទឹកនៅជិតរងដាំទើបល្អ។ ការដាំលើដីមិនមានសំណើម វានឹងធ្វើឲ្យក្ដឹបជ្រុះច្រើន ឬមិនអាចកាន់ផ្លែតែម្ដង។ តែបើដីមានសំណើមចន្លោះពីជាង ៥៥% ទៅជាង ៥៧% ក្ដឹបវាជ្រុះ តែ ២០ ទៅ ៣០% ទេ។
ម្ទេសហាវ៉ៃអាចធន់ទ្រាំនឹងដីមានអាស៊ីដខ្សោយ និងប្រភេទដីល្បាយខ្សាច់ដែលមានប៉េហាស់ចន្លោះពី ៦ ទៅ ៦,៥ ប៉ុន្តែត្រូវបន្ថែមសារធាតុសរីរាង្គ បន្ថយភាពស្អិត និងងាយស្រួលរក្សាសំណើម។ ដំណាំម្ទេសហាវ៉ៃ លូតលាស់ក្នុងអាកាសធាតុចន្លោះពី ២០ ទៅ ២៥ អង្សាសេ ផ្លែវានឹងទុំក្រហម ព្រមទាំងឲ្យក្លិនឆួលខ្លាំង។ បើដីដាំម្ទេសហាវ៉ៃ ក្នុងសីតុណ្ហភាពកើនដល់ ៣០អង្សាសេ ម្ទេសហាវ៉ៃ មានទម្ងន់ធ្ងន់ ហើយទំហំនិងប្រវែងលូតក៏ល្អ។ បើសីតុណ្ហភាពដីដាំម្ទេសហាវ៉ៃ កើនដល់ ៣៦អង្សាសេ ធ្វើឲ្យផ្លែម្ទេសរួញខ្លី ទីផ្សារមិនសូវត្រូវការ។ ដំណាំម្ទេសក៏ត្រូវការពន្លឺថ្ងៃដែរ កាលណាមានពន្លឺថ្ងៃល្អ ធ្វើឲ្យស្លឹកម្ទេសលាតត្រង់ ហើយផ្លែមានពណ៌បៃតងច្បាស់លាស់។ ប៉ុន្តែបើពន្លឺព្រះអាទិត្យ ចាំងលើដំណាំម្ទេសហាវ៉ៃ បានតែ ៥០% វាធ្វើឲ្យទងផ្កា គ្រាប់ពូជ និងផ្លែ មានទម្ងន់ ហើយវាបណ្ដុំវីតាមីននៅក្នុងផ្លែបានល្អ។
ឯកសារដដែលបានណែនាំពីការលើករងដាំដោយភ្ជួរដីឲ្យបានជ្រៅធ្វើឲ្យដីធូរ បន្សល់អុកស៊ីហ្សែន និងហាលដីឲ្យបានស្ងួត ដើម្បីបន្ថយស្មៅដុះ និងសត្វចង្រៃក្នុងដី រួចភ្ជួរត្រឡប់ និងកៀរដីឲ្យស្មើ បន្ទាប់មកលើករងយកទទឹង ១២០ស.ម កម្ពស់ ២០ ទៅ ២៥ស.ម បណ្ដោយតាមលទ្ធភាពដី។ លើករងរួចយកជីកំប៉ុស ឬជីលាមកសត្វពុកផុយពី ១៥ ទៅ ២០តោន ឬជីលាមកមាន់ ១០តោន ចាក់ក្នុងរងលើដី ១ហិកតារ។ បន្ទាប់មករោយជី ១៥.១៥.១៥ បន្តិច ហើយយកថ្នាំប្រឆាំងនឹងគ្រាប់ស្មៅ ៥០សេសេ លាយទឹក ១៨ ទៅ ២០លីត្រ បាញ់ឲ្យជោកលើរង ទើបដាំកូនម្ទេសតាមក្រោយ។
ការដាំម្ទេសហាវ៉ៃ គឺបណ្ដុះគ្រាប់តាមវិធីសាបគ្រាប់ ដូចលោក មឿក គីមអេង បានអនុវត្តដែរ គ្រាន់តែមុនផ្អាប់គ្រាប់ពូជត្រូវលាងសំអាតវានឹងទឹកស្អាត ២ ទៅ ៣ដង។ ក្រោយពីគ្រាប់ពូជដុះបានបន្តិច ត្រូវយកវាទៅត្រាំនឹងថ្នាំការពារផ្សិត Captan ២ក្រាម ក្នុងគ្រាប់ពូជ ១គីឡូក្រាម គឺត្រាំគ្រាប់ពូជរយៈពេល ៦ម៉ោង ទើបយកទៅផ្សាំ នៅក្នុងឡាំងដីខ្សាច់ ក្នុងកន្ទោងស្លឹកចេក ឬកញ្ច្រែងផ្សាំ។ មុនយកកូនម្ទេសទៅដាំក្នុងរង គឺ ៥ ទៅ ៧ថ្ងៃមុនដកកូន មិនត្រូវស្រោចជីបំប៉នកូនម្ទេសឡើយ គឺស្រោចទឹកធម្មតា។ ទឹកត្រូវស្រោចទឹកឲ្យជោក នៅពេលមេឃត្រជាក់ ហើយដកភ្លាមយកទៅដាំភ្លាម។ ការដាំគឺ ១ដើម ក្នុង១គុម្ព គម្លាតពីមួយទៅមួយគឺ ៦០ស.ម។
ចំណែកការដាំកូនម្ទេសហាវ៉ៃ របស់លោក មឿក គីមអេង គឺដាំចន្លោះ ៥កន្លះម៉ែត្របួនជ្រុង។ ការដាំទុកគម្លាតឆ្ងាយនេះ លោកប្រាប់ថា ងាយស្រួលថែទាំ និងដាក់ជី៖ «បើផលប៉ះពាល់នៅតែមាន គឺពពួកដង្កូវកូនជ្រូក ហើយនិងពួកដង្កូវចោះផ្លែ។ សំខាន់បំផុត ការប៉ះទង្គិចខ្លាំង គឺពពួកវីរុស ហើយនិងពពួកផ្សិត ច្រើនតែកើតនូវជំងឺហ្នឹងលើម្ទេស ហើយការដាំហ្នឹងយើងដាំនៅខែនេះ វាអត់សូវមានការប៉ះពាល់សត្វល្អិតប៉ុន្មានទេ ព្រោះខែ ១១ ១២ ហ្នឹងវាអត់មានសត្វល្អិតទេ»។
លោក មឿក គីមអេង ឲ្យដឹងថា ម្ទេសហាវ៉ៃ គិតពីថ្ងៃដាក់កូនដាំទៅដល់ប្រមូលផល គឺ ១ខែ ២០ថ្ងៃ។ លោកអះអាងថា ក្នុងមួយគុម្ពនៃដើមម្ទេស គាត់បេះបានផ្លែម្ទេសយ៉ាងទាប ពី ១គីឡូក្រាមឡើងទៅ។ ម្ទេសអាចបេះផ្លែរហូតដល់ ៣ខែ ទើបដើមម្ទេសអន់ផ្លែ។ លោកថា ម្ទេសហាវ៉ៃ គាត់លក់នៅក្នុងចម្ការបានតម្លៃតែ ៣.៥០០រៀលទេ ក្នុង ១គីឡូក្រាម៕
កំណត់ចំណាំចំពោះអ្នកបញ្ចូលមតិនៅក្នុងអត្ថបទនេះ៖
ដើម្បីរក្សាសេចក្ដីថ្លៃថ្នូរ យើងខ្ញុំនឹងផ្សាយតែមតិណា ដែលមិនជេរប្រមាថដល់អ្នកដទៃប៉ុណ្ណោះ។